Ruch oksfordzki (Tractarianizm) — odnowa katolicka w Kościele Anglii (1833)

Ruch oksfordzki (Tractarianizm) — odnowa katolicka w Kościele Anglii od 1833: historia, kluczowe postacie, wpływ liturgiczny i konflikty z Rzymem.

Ruch oksfordzki (zwany też Tractarianizmem lub Oxford Movement) był ruchem odnowy religijnej w obrębie Kościoła Anglii, który narodził się na Uniwersytecie w Oksfordzie w 1833 roku. Jego uczestnicy publikowali serię pamfletów zatytułowanych Tracts for the Times, stąd angielska nazwa „Tractarians”. Przeciwnicy ruchu nazywali jego zwolenników często „Newmanitami” (przed 1845 r.) lub „Puseyitami” (od około 1845 r.), od nazwisk czołowych działaczy: Johna Henry'ego Newmana i Edwarda Bouverie Puseya. Innymi ważnymi postaciami byli John Keble i Hurrell Froude.

Pochodzenie i cele

Ruch zaczął się w reakcji na postrzegane osłabienie autorytetu Kościoła i na rosnący wpływ nurtów ewangelikalnych i liberalnych. Jednym z symbolicznych punktów wyjścia był kazanie Johna Keble'a na inaugurację w 1833 roku. Główne cele ruchu to:

• przywrócenie w Kościele Anglii elementów tradycji katolickiej – zwłaszcza w liturgii i praktyce sakramentalnej;
• podkreślenie znaczenia apostolskiego ciągłości i apostolskiego urzędu (Kościół jako instytucja wynikająca z posłannictwa Apostołów, w tym związku z śwPiotrem);
• umocnienie roli tradycji i nauczania Kościoła obok Pisma Świętego;
• rehabilitacja piękna i godności liturgii: kultu eucharystycznego, szat liturgicznych, muzyki i architektury kościelnej.

Działalność i kontrowersje

Główną formą działalności były artykuły i broszury Tracts for the Times (wydawane w latach 1833–1841 i później), w których autorzy argumentowali, że tradycja anglikańska zachowuje ciągłość z wczesnym Kościołem i może być rozumiana w sposób zgodny z nauką katolicką. Szczególnie kontrowersyjny był tzw. Tract 90, w którym Newman próbował wykazać, że Artykuły kościelne (Thirty-Nine Articles) mogą być interpretowane w sposób zgodny z doktryną katolicką. Publikacja ta wywołała silną reakcję i pogłębiła podziały wewnątrz Kościoła.

Wzrost zainteresowania elementami „wysokiego” nabożeństwa (tzw. High Church) oraz praktykami liturgicznymi spotkał się z oporem ze strony środowisk ewangelikalnych i bardziej protestanckich. W drugiej połowie XIX wieku część ruchu stała się źródłem tzw. ruchu rytualistycznego (ritualism), co doprowadziło do sporów prawnych i publicznych dyskusji o granicach dopuszczalnej praktyki liturgicznej w Kościele Anglii.

Rozłamy i konwersje

Ruch spowodował też osobiste decyzje i konwersje. Część jego przywódców, przekonana o konieczności prywatnego i publicznego uznania pełnej więzi z Rzymem, odeszła do Kościoła rzymskokatolickiego. Najbardziej znanym przykładem jest John Henry Newman, który po stopniowym zwrocie ku katolicyzmowi przyjął katolickie wyświęcenie i później został kardynałem (konwersja w 1845 r.). Innym ważnym przykładem jest Henry Edward Manning (na początku działacz oksfordzki), który przeszedł na katolicyzm w 1851 r. Jednocześnie wielu przywódców — jak Edward Pusey czy John Keble — pozostało w Kościele Anglii, kontynuując pracę nad jego odnową od wewnątrz.

Dziedzictwo

Wpływ Ruchu Oksfordzkiego jest trwały: utworzył podstawy dla tego, co dziś określa się jako anglokatolicyzm — „wysoką” (High Church) część anglikaństwa, kładącą nacisk na sakramenty, tradycję i liturgię. Ruch przyczynił się także do odnowy życia parafialnego, rozwoju seminarium, odtworzenia wspólnot zakonnych i zmian w architekturze kościołów oraz praktyce duszpasterskiej.

Współcześnie anglokatolicyzm wciąż funkcjonuje w ramach Kościoła anglikańskiego jako jedna z tradycji teologiczno-liturgicznych. W ostatnich dekadach debaty wokół ordynacji kobiet, służby kobiet jako biskupów oraz innych kwestii etycznych i doktrynalnych spowodowały, że część anglokatolików opuściła Kościół Anglii i przeszła na katolicyzm rzymski lub poszła innymi drogami eklezjalnymi — co bywa postrzegane jako kontynuacja długotrwałych napięć pomiędzy różnymi skrzydłami anglikańskimi. Warto jednak podkreślić, że wielu zwolenników tradycji oksfordzkiej pozostało i działa nadal w Kościele Anglii, pielęgnując jej liturgiczne i duchowe dziedzictwo.

Ruch oksfordzki miał i ma zatem charakter złożony: był zarówno ruchem teologicznym i liturgicznym, jak i impulsem do osobistych decyzji religijnych. Jego wpływ wykracza poza Wielką Brytanię — oddziaływał na rozwój anglikańskich i starokatolickich wspólnot na całym świecie.

Pytania i odpowiedzi

P: Czym był Ruch Oksfordzki?

P: Kim byli niektórzy ważni przywódcy tego ruchu?

P: Co to jest teoria gałęzi?

P: Czy któryś z członków przeszedł na katolicyzm?

P: Jak dziś reprezentowany jest Ruch Oksfordzki?

P: Co się ostatnio działo w kwestii duchownych kobiet w odniesieniu do anglokatolików?

Szukaj według litery