Operacja "Uphold Democracy" (1994–95): przywrócenie Aristide'a na Haiti
Operacja "Uphold Democracy" (1994–95): międzynarodowa interwencja USA, Argentyny i Polski pod egidą ONZ, która przywróciła Jeana-Bertranda Aristide'a na Haiti.
Operacja Uphold Democracy była operacją wojskową na Haiti. Prowadzona była przez Stany Zjednoczone, z pomocą Argentyny i Polski. Trwała od 19 września 1994 roku do 31 marca 1995 roku.
Tło i przyczyny interwencji
W 1991 r. haitańska armia obaliła legalnie wybranego prezydenta Haiti, Jeana-Bertranda Aristide'a; władzę przejęła junta wojskowa pod dowództwem m.in. Raoula Cédrasa. Przewrót doprowadził do fali represji, naruszeń praw człowieka, masowych wypędzeń i pogłębienia kryzysu humanitarnego. Społeczność międzynarodowa nałożyła na reżim sankcje i embargo, jednocześnie podejmując próby dyplomatycznego rozwiązania kryzysu.
Mandat i przygotowania
Celem operacji "Uphold Democracy" było usunięcie wojskowego rządu i przywrócenie do władzy prezydenta Aristide'a. Działanie było poparte prawnie i politycznie przez Organizację Narodów Zjednoczonych na mocy rezolucji Rady Bezpieczeństwa nr 940, przyjętej 31 lipca 1994 roku, która upoważniała do użycia siły, jeśli byłoby to konieczne do przywrócenia konstytucyjnego porządku.
W wyniku intensywnych negocjacji i presji międzynarodowej junta zgodziła się na opuszczenie kraju, co pozwoliło uniknąć szeroko zakrojonej inwazji. Nadal jednak przygotowywano wielonarodową siłę interwencyjną (Multinational Force), która miała zapewnić bezpieczne lądowanie i stabilizację kraju.
Przebieg operacji
Operacja rozpoczęła się 19 września 1994 roku. Dzięki porozumieniu zawartemu między stronami większość działań miała charakter pokojowego wejścia sił międzynarodowych do kraju. W istotnych ośrodkach, w tym w stolicy Port-au-Prince, wprowadzono siły wojskowe i policyjne mające zabezpieczyć instytucje państwowe, lotniska i porty oraz stworzyć warunki dla powrotu władz cywilnych.
Prezydent Jean-Bertrand Aristide powrócił do kraju 15 października 1994 roku i odzyskał formalną kontrolę nad rządem. Po przywróceniu władz cywilnych obowiązki związane z odbudową państwowych instytucji i szkoleniem lokalnych sił bezpieczeństwa przejęła następnie misja ONZ.
Rezultaty i znaczenie
- Przywrócenie konstytucyjnego porządku: Operacja spełniła swój główny cel — przywrócenie Jean-Bertranda Aristide'a do władzy i zakończenie rządów junty wojskowej.
- Wsparcie ONZ: Po fazie interwencji siły wielonarodowe przekazały obowiązki pokojowe i pomoc w reformie struktur bezpieczeństwa misjom ONZ, które prowadziły szkolenia policji i pomagaly odbudować administrację cywilną.
- Ograniczenie natychmiastowej przemocy: Masowe działania zbrojne zostały w dużej mierze powstrzymane dzięki obecności międzynarodowych sił stabilizacyjnych.
Krytyka i długofalowe konsekwencje
Mimo że operacja osiągnęła krótkoterminowy sukces polityczny, Haiti pozostało krajem dotkniętym poważnymi problemami: ubóstwem, niestabilnością polityczną, słabymi instytucjami państwowymi i kryzysami humanitarnymi, które wymagały długotrwałej pomocy międzynarodowej. Krytycy wskazywali też na ograniczenia zewnętrznej interwencji w rozwiązywaniu głębszych, strukturalnych problemów społeczno-politycznych kraju.
Operacja Uphold Democracy zakończyła się sukcesem i przywróciła prezydentowi Aristide'owi kontrolę nad haitańskim rządem; jednak pełna stabilizacja i trwałe reformy wymagały dalszych działań zarówno krajowych, jak i międzynarodowego wsparcia.
Przeszukaj encyklopedię