Program „Jedna Jednostka” (One Unit) w Pakistanie — zjednoczenie prowincji 1955

Program „Jedna Jednostka” w Pakistanie (1955) — historia, cele i skutki zjednoczenia prowincji Zachodnich; polityka, konflikt etniczny i dziedzictwo

Jedna jednostka to tytuł programu zapoczątkowanego przez federalny rząd Pakistanu, którego celem było połączenie czterech prowincji Pakistanu Zachodniego w jedną jednolitą jednostkę, jako przeciwwagę dla dominacji etnicznych Bengalczyków z Pakistanu Wschodniego (obecnie Bangladesz). Polityka "jednej jednostki" została ogłoszona przez premiera Muhammada Ali Bogra 22 listopada 1954 r. W dniu 5 października 1955 r. Iskander Mirza (pełniący obowiązki gubernatora generalnego Pakistanu) wydał zarządzenie o zjednoczeniu całego Pakistanu Zachodniego w ramach tego, co stało się znane jako "Program jednej jednostki".

Geneza i cele

Głównym motywem wprowadzenia polityki "jednej jednostki" było dążenie do zrównoważenia pozycji dwóch regionów kraju — Pakistanu Wschodniego i Zachodniego. W ówczesnym systemie demograficznym Wschód miał przewagę ludnościową, co przekładało się na większą reprezentację polityczną. Zjednoczenie prowincji Zachodnich w jedną administracyjną jednostkę miało zapewnić równą wagę polityczną obu części państwa oraz ułatwić scentralizowane zarządzanie.

Wprowadzenie i struktura administracyjna

W ramach programu nastąpiło połączenie kilku prowincji i jednostek administracyjnych Pakistanu Zachodniego — w praktyce objęło to m.in. prowincje takie jak Punjab, Sindh, Północno-Zachodnią Prowincję Graniczną (NWFP) oraz Beludżystan, a także szereg księstw i dystryktów — w jeden twór zwany West Pakistan (Pakistan Zachodni). Stolicą zjednoczonej jednostki administracyjnej były początkowo Lahore i inne ośrodki administracyjne wyznaczone przez rząd centralny.

Reakcje i konsekwencje

Polityka "jednej jednostki" wywołała różnorodne reakcje:

• Poparcie ze strony części elit centralnych i administracyjnych, które widziały w niej sposób na uproszczenie struktury państwowej i wzmocnienie jedności narodowej.
• Szerokie protesty i krytyka ze strony mniejszych grup etnicznych i regionalnych, które straciły autonomię i obawiały się dominacji większych grup. Krytycy zarzucali rządowi faworyzowanie niektórych elit (szczególnie urzędniczych i wojskowych) kosztem praw regionalnych i językowych.
• Wzrost napięć politycznych i etnicznych, które przyczyniły się do narastającej frustracji zarówno w Pakistanie Zachodnim, jak i Wschodnim — krytyka centralizacji była jednym z elementów, które pogłębiły poczucie marginalizacji wśród Bengalczyków oraz wśród niektórych społeczności w Zachodnim Pakistanie.

Prawne umocowanie i późniejsze wydarzenia

Polityka została wprowadzona dekretami wykonawczymi i później uwzględniona w konstytucji z 1956 r., która formalnie ustanowiła Pakistan jako republikę i potwierdziła istnienie dwóch wielkich jednostek: Wschodu i Zachodu. Jednak kolejne lata przyniosły dalszą centralizację władzy, a także serię przewrotów politycznych — w 1958 r. generał Muhammad Ayub Khan przeprowadził zamach stanu, co jeszcze bardziej umocniło rolę centrali i wojska w życiu politycznym kraju.

Likwidacja i dziedzictwo

Polityka "jednej jednostki" została formalnie zniesiona w 1970 r. przez rząd generała Agha Muhammada Yahyi Khana, który zadecydował o przywróceniu wcześniejszych jednostek administracyjnych i odtworzeniu prowincji. Zniesienie tego systemu było jednym z elementów prób stabilizacji politycznej przed wyborami prowincjonalnymi i ogólnokrajowymi. Mimo zakończenia programu, jego konsekwencje były długotrwałe:

• Przyczynił się do pogłębienia podziałów etnicznych i politycznych oraz utrwalenia postaw centralistycznych w administracji i armii.
• Wzmógł napięcia między Pakistanem Wschodnim a centralnym rządem, co w połączeniu z innymi czynnikami doprowadziło ostatecznie do konfliktu i utworzenia niezależnego Bangladeszu w 1971 r.
• Pozostały trwałe urazy i ruchy domagające się większej autonomii w regionach takich jak Beludżystan czy Północno-Zachodnia Prowincja, które w następnych dekadach wielokrotnie domagały się większych praw i udziału w władzy.

Ocena historyczna

Polityka "jednej jednostki" jest dziś przez historyków i komentatorów oceniana ambiwalentnie: z formalnego punktu widzenia miała sens administracyjny i była próbą zrównoważenia wpływów między Wschodem a Zachodem, jednak w praktyce osłabiła lokalne struktury władzy, zwiększyła centralizację i przyczyniła się do narastania konfliktów etnicznych i politycznych. Jej losy stanowią ważny przykład wyzwań związanych z budowaniem jednego państwa na obszarze o dużej różnorodności językowej i etnicznej.

Szukaj według litery