Neper był w starożytnym Egipcie bogiem zbóż i odżywiania. Reprezentował podstawowe uprawy, które decydowały o życiu społeczeństwa — takie jak pszenica, kukurydza (należy jednak pamiętać, że kukurydza pochodzi z obu Ameryk i historycznie nie występowała w starożytnym Egipcie) i jęczmień. Nazwę Neper/Nepri zwykle tłumaczy się jako „władca ziarna” lub „pan kłosów”. Jego funkcja obejmowała opiekę nad wzrostem i dojrzewaniem plonów, określanie pór roku związanych z sianiem, żniwami i przechowywaniem zboża oraz zapewnianie ludziom pożywienia i sił do życia.
Ikonografia
Neper przedstawiano zwykle jako mężczyznę, ale z wyraźnymi znakami związanymi ze zbożem. Na jego stroju często umieszczano kropki albo wzory symbolizujące ziarna, a nad głową bywały ułożone kłosy lub pojedyncze ziarna — elementy te odróżniały go od innych bóstw. Bywał także przedstawiany niosący kłosy pszenicy lub jęczmienia. Noszenie krótkiego przepaska biodrowej było typowe dla wielu przedstawień postaci męskich w sztuce egipskiej, więc i Neper bywa ukazywany w takiej formie.
Kult i znaczenie religijne
Neper miał żeński odpowiednik, zwaną Nepit, utożsamianą z boginią zboża i żeńskim aspektem tej funkcji. Jego matką była bogini Renenutet, opiekująca się odżywianiem, urodzajem i strzegąca magazynów zbożowych. W myśli religijnej Neper bywał także kojarzony z Ozyrysem — utożsamienie to wynikało z cyklicznej natury rolnictwa: zboże „umiera” w ziemi i „odradza się” przy nowym siewie, co odzwierciedlało mit o śmierci i zmartwychwstaniu Ozyrysa. Z tego powodu Neper (razem z Ozyrysem) bywał łączony z ideą życia po śmierci i odrodzenia.
Kult Nepera wiązał się z praktykami rolniczymi i obrzędami dziękczynnymi — składano mu ofiary w postaci chleba, piwa i plonów, zwracano się do niego o urodzaj i dobre zbiory. W egipskiej religii ziarno miało też wymiar funerarny: nasiona i chleb umieszczano w grobach jako zapasy dla zmarłych oraz jako symbole odrodzenia w życiu pozagrobowym. Rola Nepera była więc zarówno praktyczna (dbanie o chleb powszedni), jak i symboliczna (związek ze złozonymi cyklami natury i nadzieją na odrodzenie).
Neper był czczony w różnych regionach Egiptu i występował we wspólnym panteonie obok innych bóstw rolniczych i opiekuńczych. Jego postać przypomina, jak ważne dla cywilizacji egipskiej było zrozumienie i kontrola rytmów przyrody — od wylewów Nilu po żniwa — oraz jak silny związek łączono między życiem codziennym a wierzeniami religijnymi.