Lilian Jackson Braun (20 czerwca 1913 – 4 czerwca 2011) była amerykańską pisarką, najbardziej znaną z popularnej serii kryminalnej „Kot, który...”. Książki opowiadają o losach byłego reportera gazety Jamesa Qwillerana (często nazywanego Qwillem) i jego dwóch kotów syjamskich, KoKo i Yum Yum. W sumie napisała 29 powieści z tej serii oraz kilka zbiorów opowiadań. Jej powieści łączyły elementy lekkiej zagadki detektywistycznej z humorem i opisami codziennego życia w małym miasteczku.

Życie i kariera

Po napisaniu swojej trzeciej książki, The Cat Who Turned On and Off, Braun zrobiła sobie przerwę od pisania powieści i rozpoczęła karierę w dziennikarstwie. Zatrudniła się w Detroit Free Press, gdzie pracowała przez około 30 lat. Zaczynała jako redaktorka działu „The Good Living”. W tym czasie pisała artykuły dotyczące wystroju wnętrz, sztuki i architektury, a także recenzje gadżetów kuchennych i produktów gospodarstwa domowego. Doświadczenie zdobyte jako dziennikarka wpłynęło na jej styl — zwięzły, obserwacyjny i pełen detali życia codziennego.

Seria „Kot, który...”

Seria o Jamesie Qwilleranie i jego kotach to przykład tzw. „cozy mystery” — kryminału utrzymanego w przyjemnym, kameralnym klimacie, bez drastycznych scen przemocy. Akcja książek rozgrywa się w mniejszych środowiskach, a zagadki łączą elementy dedukcji z obserwacją ludzkich zachowań. Koty — szczególnie KoKo — często „pomagają” w rozwiązywaniu tajemnic, zachowując się w sposób sugerujący posiadanie niezwykłej inteligencji i instynktu. Dzięki temu czytelnicy zyskały sympatycznego bohatera zwierzęcego, który stał się jednym z symboli serii.

Styl, proces twórczy i wpływ

Braun preferowała tradycyjne metody pracy — swoje książki pisała na maszynie do pisania lub odręcznie. Nie przepadała za nowymi technologiami i rzadko korzystała z komputerów czy innych elektronicznych narzędzi. Jej opowieści charakteryzują się łagodnym humorem, ciepłym obrazem życia w społeczności oraz wyczuciem rytmu dziennikarskiego — krótkimi, trafnymi obserwacjami zamiast długich, rozwlekłych opisów.

Choć niektóre krytyczne recenzje traktowały jej książki jako lekką rozrywkę, seria zyskała szerokie grono oddanych czytelników na całym świecie. Powieści były tłumaczone na wiele języków i utrzymywały popularność przez dekady, dzięki czemu Lilian Jackson Braun zapisała się w historii literatury kryminalnej jako autorka tworząca przyjazne, klimatyczne historie z niezwykłymi kotami w roli niemal detektywów.