Kojiki lub Furukotofumi (古事記), zwane również w języku angielskim the Records of Ancient Matters, jest najstarszą znaną w Japonii książką. Została skomponowana i wydana w 712 roku na polecenie cesarzowej Gemmei. Za spisanie tekstu przypisuje się bibliotekarzowi i urzędnikowi Ō no Yasumaro; materiał przekazano mu ustnie przez Hieda no Are, osobę znaną z dużej pamięci i znajomości dawnych pieśni. Kojiki jest księgą przepełnioną japońską mitologią i religią Shinto, łącząc kronikarskie relacje z mitycznymi opowieściami.

Powstanie i cel

Kojiki powstało w kontekście konsolidacji władzy i potrzeby legitymizacji rodu panującego. Jednym z głównych celów kompilacji było udokumentowanie boskiego pochodzenia dynastii panującej poprzez genealogie i mity, które łączyły cesarską linię z bóstwem słońca Amaterasu. Tekst miał także zachować ustne tradycje i pieśni, które w niedługim czasie mogłyby zaginąć.

Struktura i najważniejsze treści

Kojiki dzieli się tradycyjnie na trzy części:

  • Kamitsumaki (Księga najwyższa) – zawiera mity stworzenia, historię bogów (kami), opowieści o Izanagi i Izanami, narodzinach wysp japońskich oraz konflikt między bogami, w tym słynne zdarzenia z udziałem Amaterasu i Susanoo.
  • Nakatsumaki (Księga środkowa) – łączy opowieści o potomkach bogów i początkach panowania pierwszych legendarnych władców, w tym o przybyciu wnuka Amaterasu, Ninigi-no-Mikoto, który miał zapoczątkować cesarskie rządy.
  • Shimotsumaki (Księga dolna) – zawiera informacje o kolejnych, bardziej historycznie brzmiących władcach, chociaż granica między historią a legendą nadal jest tu płynna.

W Kojiki mieszają się legendy o pierwszym cesarzu Japonii oraz innych władcach z opowieściami o bogach, dlatego trudno jest jednoznacznie określić, które fragmenty są faktami historycznymi, a które elementami mitycznymi. W legendii wszyscy cesarze Japonii wywodzą się od Amaterasu, bogini słońca.

Język i zapis

Kojiki zostało zapisane przy użyciu chińskich znaków, ale w sposób charakterystyczny – Japończycy użyli chińskich znaków głównie dla ich wymowy, a nie dla pierwotnego znaczenia. Ten system zapisu funkcjonuje podobnie do man'yōgany: znaki używane są fonetycznie, aby oddać brzmiące w języku japońskim słowa. W rezultacie osoba znająca tylko chiński nie odczyta łatwo tekstu, chyba że zna też starą wymowę japońską i konwencje zapisu. Tekst zawiera liczne japońskie nazwy własne, imiona bogów i zwroty kulturowe, które odzwierciedlają język i mentalność VII–VIII wieku.

Znaczenie historyczne i religijne

Kojiki ma ogromne znaczenie dla badań nad początkami japońskiej kultury, religii i mitologii. Chociaż nie jest kroniką historyczną w nowoczesnym sensie, dostarcza bezcennych informacji o wierzeniach, rytuałach, genealogiach i sposobie, w jaki wczesna japońska elita miała rozumieć swoje pochodzenie. Tekst odegrał też kluczową rolę w kształtowaniu tradycji Shinto oraz w legitymizacji władzy cesarskiej.

Rękopisy, przekłady i badania

Oryginalne materiały sprzed ponad tysiąca lat nie przetrwały; tekst znany jest dzięki późniejszym rękopisom i tradycji kopiowania. Od XIX wieku Kojiki stało się przedmiotem licznych badań filologicznych i historycznych oraz tłumaczeń na języki nowożytne. W literaturze naukowej często porównuje się je z inną wczesną kroniką, Nihon Shoki (720), która ma bardziej chińsko-schronologiczny charakter i czasem inne wersje tych samych wydarzeń.

Współczesne znaczenie

Dziś Kojiki jest studiowane zarówno przez badaczy religii i historii, jak i przez twórców literatury, sztuki i kultury popularnej w Japonii. Mity z Kojiki dalej inspirują ceremonie, festiwale, dramaty nō i kabuki, a także nowoczesne reinterpretacje w filmie, literaturze i grach. Dzięki tłumaczeniom i opracowaniom tekst stał się dostępny dla czytelników na całym świecie, choć analiza języka i kontekstu wciąż jest niezbędna do pełnego zrozumienia jego treści.