Partia amerykańska, powszechnie znana jako Partia Wiedzy Niczego (ang. Know-Nothing movement), była amerykańską nacjonalistyczną partią polityczną, która działała w połowie lat 50. XIX w. Powstała jako ruch nativistyczny — pierwotnie była silnie antykatolicka, uprzedzona wobec przybyszów z Europy i wrogo nastawiona do masowej imigracji z Irlandii i Niemiec. Ruch ten szybko przekształcił się w zorganizowaną formację polityczną znaną formalnie jako Partia Amerykańska. Nazwa „Know-Nothing” wywodziła się z sekretnego charakteru organizacji — członkowie, pytani przez osoby z zewnątrz o jej działalność, mieli odpowiadać „nic nie wiem”, dlatego ruch zyskał tę najbardziej powszechną nazwę.
Pochodzenie i organizacja
Ruch wywodził się ze związków i tajnych stowarzyszeń, w tym ze starszych form organizacji nativistycznych (np. tzw. Native American Party) oraz z loży «Order of the Star-Spangled Banner». Charakterystyczne były rytuały, hasła i tajne przysięgi członkowskie. Partia działała przede wszystkim lokalnie — w wielu miastach i stanach organizowała struktury komitetów, kandydowała w wyborach stanowych i samorządowych, ale brak silnej, trwałej kadry przywódczej na szczeblu krajowym osłabiał jej długotrwałą spójność.
Program i poglądy
Know-Nothings wierzyli, że istnieje rzekomy, zewnętrzny „spisek” rzymskokatolicki, który ma podważać władzę cywilną i wolności obywatelskie w Stanach Zjednoczonych. Chcieli politycznie zorganizować rodzimych protestantów w obronie „tradycyjnych” wartości religijnych i politycznych. W praktyce postulowali m.in. wydłużenie okresu naturalizacji (żądając, by imigranci nie mogli szybko uzyskać praw wyborczych), ograniczenia udziału osób wyznania katolickiego w urzędach publicznych oraz poparcie dla świeckiego systemu szkół publicznych jako przeciwwagi wobec katolickiego nauczania. Wiele obaw skupiało się na przekonaniu, że duchowieństwo katolickie mogłoby wpływać na wyborców i politykę lokalną.
Wzrost znaczenia i działalność polityczna
Upadek Partii Whigów po uchwaleniu ustawy Kansas–Nebraska (1854) stworzył polityczną próżnię, którą wykorzystali działacze Know-Nothings. W wyborach 1854 roku ruch zdobył znaczne poparcie w wielu stanach; jako kandydaci i sojusznicy wybrano m.in. kongresmena Nathaniela P. Banksa z Massachusetts, który szybko uzyskał wpływ na scenie krajowej. Z inicjatywy współpracowników ruchu sformowano nową organizację polityczną znaną jako Partia Amerykańska. Na południu Partia Amerykańska często pełniła funkcję ugrupowania alternatywnego wobec dominujących tam Demokratów, a wielu polityków południowych widziało w niej szansę na kompromis pomiędzy pro‑niewolniczymi Demokratami a rosnącą Partią Republikańską.
W wyborach prezydenckich w 1856 r. Partia amerykańska nominowała byłego prezydenta Millarda Fillmore'a. Fillmore, unikając jednoznacznego identyfikowania się z ruchem, zdobył około 21,5% głosów powszechnych, ustępując kandydatom Demokratów i Republikanów, ale jednocześnie potwierdzając, że nativistyczna retoryka miała znaczące poparcie społeczno-polityczne.
Rozkład i dziedzictwo
Partia szybko zaczęła tracić spójność już po wyborach 1856 r. Głębokie podziały w sprawie niewolnictwa i brak wyraźnej ogólnokrajowej strategii sprawiły, że wiele lokalnych struktur rozpadło się lub zostało wchłoniętych przez inne formacje. Decyzja Sądu Najwyższego w sprawie Dred Scott przeciwko Sandfordowi (1857) oraz narastające napięcia sekcyjne spowodowały, że na Północy wielu członków Know-Nothings przeniosło swoje poparcie do Partii Republikańskiej. Znaczna część pozostałych polityków i działaczy o umiarkowanych poglądach zasiliła później szeregi Partii Unii Konstytucyjnej (Constitutional Union) w wyborach 1860 r.
Choć ruch trwał krótko, jego wpływ był znaczący: ujawnił powszechne lęki i uprzedzenia związane z masową imigracją oraz rolą religii w życiu publicznym i przyczynił się do kształtowania debaty o polityce imigracyjnej, szkolnictwie publicznym i obywatelstwie w USA. Know-Nothings pozostają przykładem nasilającego się w XIX w. nativizmu, którego echa można odnaleźć także w późniejszych ruchach politycznych.