Charków (Kharkiv) — miasto na Ukrainie: historia, demografia, gospodarka

Charków (Kharkiv) — drugie co do wielkości miasto Ukrainy: historia od 1655, dynamiczna gospodarka, zróżnicowana demografia i kluczowy ośrodek we wschodniej Ukrainie.

Charków (ukraiński: Харків, [ˈxɑrkiu̯]; rosyjski: Харьков, Kharkov) to miasto na Ukrainie, drugie co do wielkości w kraju i ważny ośrodek przemysłowy, naukowy oraz kulturalny we wschodniej części państwa. Został założony w 1655 roku nad rzeką Charkiw (dopływem Lopan), w pobliżu granicy z Rosją (ok. 25–30 km). Miasto ma długą historię urbanizacji i rozwoju przemysłowego; w 2010 roku liczba mieszkańców wynosiła około 1 449 000, zaś w przybliżeniu przed rokiem 2022 oceniano ją na około 1,43 mln. W latach 2010–2020 znaczącą postacią życia publicznego był Burmistrzem Hennadiy Kernes; po jego śmierci w grudniu 2020 roku funkcję tę pełnił m.in. Ihor Terekhov (wybrany w 2021 roku).

Historia

Charków został założony w połowie XVII wieku jako twierdza i ośrodek handlowy. W XVIII–XIX wieku rozwijał się intensywnie jako centrum rzemiosła i handlu. Po rewolucji październikowej miasto odegrało istotną rolę w dziejach ukraińskiego ruchu robotniczego — Charków był jednym z pierwszych miast, gdzie proklamowano władzę radziecką, a w okresie międzywojennym (1919–1934) pełnił funkcję stolicy Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. W czasie II wojny światowej Charków był miejscem ciężkich walk i był wielokrotnie zajmowany i wyzwalany, co spowodowało duże zniszczenia. W XX wieku miasto stało się jednym z głównych ośrodków industrializacji ZSRR, ze zróżnicowanym przemysłem maszynowym, metalurgicznym i zbrojeniowym. W XXI wieku Charków rozwijał się także jako centrum naukowe i akademickie. Od 2014 roku i zwłaszcza po agresji z 2022 roku miasto doświadczało ostrzałów i ataków, co wpłynęło na infrastrukturę i sytuację mieszkańców.

Demografia

Charków jest miastem wieloetnicznym. Według spisu z 2001 roku większość stanowią Ukraińcy (około 70%), przy znaczącej mniejszości Rosjan (około 25%). W mieście używane są zarówno język ukraiński, jak i rosyjski; w przestrzeni publicznej i codziennym życiu oba języki są powszechne. Struktura ludności i rozmieszczenie mieszkańców ulegały zmianom w wyniku migracji, procesów demograficznych oraz wydarzeń związanych z konfliktem zbrojnym po 2014 i po 2022 roku.

Gospodarka i infrastruktura

Charków ma dobrze rozwiniętą gospodarkę z dominującymi sektorami: przemysłem maszynowym (w tym produkcja maszyn dla przemysłu i transportu), przemysłem lotniczym i obronnym, metalowym oraz chemicznym. Ważnym elementem gospodarki są badania naukowe i przemysł wysokich technologii — w mieście funkcjonuje wiele instytutów badawczych, placówek akademickich oraz nowoczesnych firm z branży IT. Charków jest też ważnym węzłem transportowym: posiada rozbudowaną sieć kolejową, komunikację tramwajową i autobusową oraz system metra (otwarty w 1975 roku). Działa tu Kharkiv International Airport, a także liczne drogi krajowe łączące miasto z innymi regionami Ukrainy i z zagranicą.

Kultura, edukacja i zabytki

Charków jest znaczącym centrum kulturalnym i akademickim. Działa tu wiele szkół wyższych, m.in. Uniwersytet Narodowy im. W. N. Karazina, Politechnika Charkowska i uczelnie medyczne oraz liczne instytuty badawcze. W mieście znajdują się teatry (m.in. opera i balet), muzea, galerie i biblioteki. Do charakterystycznych zabytków i miejsc należą m.in. Plac Wolności (Ploshcha Svobody) z modernistycznym kompleksem Derzhprom, katedry i zabytkowe kamienice z okresu Złotego Wieku miasta. Parki, bulwary nadrzeki oraz centra kulturalne przyciągają mieszkańców i turystów.

Położenie i klimat

Miasto leży na północno-wschodniej części Ukrainy, w obniżeniu w dorzeczu rzeki Charkiw i Lopan. Klimat Charkowa jest kontynentalny z wyraźnymi porami roku: chłodnymi zimami i ciepłymi, czasami gorącymi latami. Dzięki położeniu przy ważnych trasach komunikacyjnych Charków jest ważnym węzłem regionalnym.

Wyzwania i perspektywy

W ostatnich latach miasto zmagało się z problemami wynikającymi z konfliktu zbrojnego: zniszczeniami infrastruktury, kryzysem humanitarnym i przesiedleniami ludności. Jednocześnie Charków pozostaje kluczowym ośrodkiem gospodarczym i naukowym Ukrainy, z dużym potencjałem odbudowy i rozwoju po zakończeniu działań wojennych. Inwestycje w technologie, edukację i infrastrukturę transportową oraz współpraca międzynarodowa będą istotne dla przyszłego rozwoju miasta.

Charków łączy tradycję przemysłowego centrum z rolą ważnego ośrodka akademickiego i kulturalnego, co sprawia, że pełni istotną funkcję w życiu gospodarczym i społecznym Ukrainy.

Szukaj według litery