Goliat (hebrajski: גָּלְיָת,) był filistyńskim wojownikiem w Starym Testamencie. Był mistrzem wojowników z miasta Gath. Nazwa nawiązuje do greckiego imienia Alyattes.

W Biblii Goliat występuje jako charakterystyczna postać – silny, dobrze uzbrojony i prowokujący przeciwnik. W opisie jego zbroi i uzbrojenia czytamy o opancerzonym rydwanie i bogatym ekwipunku: hełmie, nagolennikach, kolczudze oraz bardzo ciężkiej włóczni z grotami z żelaza i brązu. Tekst podkreśla, że był umocnionym wojownikiem-filistrzyńskim, którego obecność budziła strach wśród izraelskich żołnierzy.

Opis walki z Dawidem

Według relacji biblijnej młody Dawid (tekst nazywa go na'ar, czyli młodzieniec lub chłopiec; w niektórych tradycjach podaje się wiek 14 lat, lecz nie jest to jednoznacznie określone w tekście) odpowiedział na wyzwanie Goliata. Dawid, który był wprawny w używaniu procy jako pasterz broniący owiec przed drapieżnikami, odmówił założenia ciężkiej zbroi i wybrał pięć gładkich kamieni do procy. Celnie rzucił kamieniem w czoło Goliata, tuż pod jego hełmem; kamień powalił go na ziemię. Dawid podbiegł do nieprzytomnego Goliata, wyciągnął miecz z pochwy i odciął mu głowę. Widząc, jak młody chłopiec zabija ich mistrza, armia filistyńska popadła w zamęt i ostatecznie uciekła, co dało przewagę Izraelitom.

Wzrost Goliata i warianty tekstowe

Biblijny opis podaje, że Goliat miał „sześć łokci i przęsło”, co w przeliczeniu na współczesne miary daje około 290 cm (przy założeniu łokcia ok. 48–50 cm). Taka wysokość czyniłaby go dosłownym olbrzymem w warunkach starożytnego świata.

Jednakże istnieją znaczne różnice w rękopisach: zwoje znad Morza Martwego oraz niektóre przekłady (m.in. część rękopisów Septuaginty) podają „cztery łokcie i przęsło”, co odpowiadałoby około 202 cm. Przy średnim wzroście ludzi w tamtych czasach (około 160 cm) osoba o takim wzroście również wyglądałaby bardzo wysoką i budzącą respekt, choć już nie aż tak ekstremalnie jak w wariancie „sześć łokci”. Takie rozbieżności badacze tłumaczą m.in. możliwością błędu w tradycji tekstualnej lub różnicami w tradycjach kopiarskich.

Historyczne i literackie ujęcie

Postać Goliata bywa interpretowana na wiele sposobów: jako realny wojownik historyczny, jako postać literacka mająca podkreślić teologiczną opozycję pomiędzy Bogiem a potęgą ludzką, albo jako symbol ludzkiego tyrana pokonanego przez wiarę i spryt. W kontekście historycznym filistyńczycy byli dobrze znanym ludem żeglugowo-kulturowym, a ich centra, w tym Gath (badany archeologicznie jako Tell es-Safi), potwierdzają istnienie silnych ośrodków i materialnej kultury, z którą można łączyć realia opisane w Biblii.

Znaczenie kulturowe

Opowieść o Dawidzie i Goliacie stała się jednym z najbardziej znanych motywów biblijnych i przeniknęła do języka potocznego jako idiom „Dawid i Goliat” oznaczający walkę słabszych przeciwko znacznie potężniejszym przeciwnikom. Motyw ten był wielokrotnie przedstawiany w sztuce: malarstwie, rzeźbie i literaturze. W kulturze popularnej scena ta funkcjonuje jako archetyp zwycięstwa pomysłowości i odwagi nad siłą fizyczną.

Uwagi końcowe

Współczesne badania łączą analizę tekstu biblijnego, badania archeologiczne oraz analizę tradycji przekazu rękopiśmiennego, aby lepiej zrozumieć, kim mógł być Goliat i jak powstał jego obraz. Niezależnie od tego, czy traktuje się go dosłownie, czy symbolicznie, postać ta pozostaje jednym z najsilniejszych obrazów starotestamentowej narracji o zwycięstwie wiary nad przeważającą siłą.