Rzesza Niemiecka (niem. Deutsches Reich) była oficjalną nazwą Niemiec w latach 1871-1945.

Historia Niemiec w czasach Rzeszy Niemieckiej dzieli się zazwyczaj na trzy części:

Cesarstwo Niemieckie (1871–1918)

Cesarstwo Niemieckie powstało po zjednoczeniu wielu państw niemieckich w 1871 roku, gdy w pałacu w Wersalu kanclerz Otto von Bismarck doprowadził do proklamacji króla Prus władcą zjednoczonych Niemiec — cesarzem (Kaiser) Wilhelmem I. Było to państwo federacyjne z dominującą rolą Prus, o ustroju monarchicznym i silnej pozycji armii. Okres ten charakteryzował się szybkim uprzemysłowieniem, rozwojem infrastruktury, nauki i gospodarki oraz rosnącym znaczeniem Niemiec na arenie międzynarodowej.

Polityka Bismarcka (tzw. realpolitik) i późniejsze dążenia do statusu mocarstwa kolonialnego i morskiego prowadziły do napięć międzynarodowych. Wzrost militaryzmu, system sojuszy oraz rywalizacja imperialna przyczyniły się do wybuchu I wojny światowej w 1914 roku. Konflikt zakończył się klęską Niemiec w 1918 roku; monarchia upadła, abdykował Wilhelm II, a wewnętrzny kryzys polityczny doprowadził do proklamacji republiki.

Republika Weimarska (1918–1933)

Po listopadowej rewolucji 1918 roku ustanowiono republikę parlamentarną, której konstytucję przyjęto w Weimarze — stąd jej nieformalna nazwa. Okres ten był naznaczony ogromnymi wyzwaniami: ciężkie warunki traktatu wersalskiego (reparacje wojenne, utrata terytoriów), hiperinflacja na początku lat 20., zamachy polityczne i przewroty, a także głębokie podziały społeczne między lewicą a prawicą.

Jednocześnie lata 20. przyniosły pewne ożywienie gospodarcze i kulturalne — rozwój sztuki, literatury, kina i nauki, a także debaty nad demokracją i modernizacją społeczeństwa. Kryzys gospodarczy po krachu 1929 roku (Wielka Depresja) spowodował wzrost bezrobocia i poparcia dla partii ekstremistycznych, co osłabiło instytucje demokratyczne i przyczyniło się do wzrostu poparcia dla nazistów.

Narodowosocjalistyczne państwo — Trzecia Rzesza (1933–1945)

30 stycznia 1933 roku Adolf Hitler został powołany na kanclerza. W krótkim czasie system demokratyczny został rozmontowany poprzez szereg aktów prawnych i działań administracyjnych: Ustawę o pełnomocnictwach (Ermächtigungsgesetz), politykę Gleichschaltung (zdyscyplinowania życia publicznego), likwidację opozycji politycznej oraz podporządkowanie sądownictwa i administracji. Po śmierci prezydenta Paula von Hindenburga w 1934 roku Hitler połączył funkcje głowy państwa i rządu, przyjmując tytuł Führer.

Reżim nazistowski prowadził politykę radykalnej ideologii rasowej i antysemityzmu: wprowadzenie ustaw norymberskich (1935), systematyczna dyskryminacja, wyłączenie Żydów z życia publicznego, a ostatecznie przemysłowa zagłada w czasie II wojny światowej. Polityka agresywna w polityce zagranicznej (remilitaryzacja Niemiec, Anschluss Austrii, aneksja Sudetów, agresja na Polskę 1 września 1939) doprowadziła do wybuchu II wojny światowej. W czasie wojny system eksterminacji — obejmujący Einsatzgruppen, getta, obozy koncentracyjne i obozy zagłady — doprowadził do śmierci milionów ludzi, w tym około 6 milionów Żydów.

W wyniku prowadzonej przez nazistów wojny i masowych zbrodni, Niemcy poniosły całkowitą klęskę militarną w 1945 roku. Miasta zostały zniszczone, państwo rozpadło się politycznie, a jego przywódcy zostali osądzeni za zbrodnie wojenne. Po bezwarunkowej kapitulacji (maj 1945) terytorium Niemiec znalazło się pod okupacją aliantów i zostało poddane denazyfikacji, demilitaryzacji i procesom reparacyjnym.

Uwaga o nazwie i kontynuacji państwa

Oficjalna nazwa „Deutsches Reich” była używana formalnie przez cały okres 1871–1945, mimo że ustrój państwa wielokrotnie się zmieniał (monarchia, republika, dyktatura). Po 1945 roku nastąpił proces rozdziału i reorganizacji politycznej Niemiec (strefy okupacyjne, a w 1949 r. powstanie RFN i NRD), co zamknęło epokę Rzeszy Niemieckiej jako jednolitego państwa.

Adolf Hitler był przywódcą Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników (NSDAP), kanclerzem od 30 stycznia 1933 r. i od 1934 r. Führerem Trzeciej Rzeszy; odpowiada za rozpętanie II wojny światowej oraz za politykę ludobójstwa i masowych zbrodni przeciwko ludzkości.