Pocisk płomieniowy (fougasse lub foo gas) jest rodzajem miny lub improwizowanego urządzenia wybuchowego. Wykorzystuje ładunek wybuchowy do wyrzucenia płonącej cieczy na cel. Typowa konstrukcja składa się z płytko wykopanego lub zabudowanego pojemnika (np. beczki lub metalowej obudowy) wypełnionego łatwopalnym płynem (benzyna, olej napędowy, mieszanki olejowo-benzynowe) oraz umieszczonego z tyłu ładunku wybuchowego, który przy detonacji miażdży i wyrzuca paliwo, zapalając je w locie. Urządzenie może być odpalane zdalnie (zapłon komendowy), za pomocą zapalnika czasowego albo – rzadziej – jako pułapka wyzwalana przez przeciwnika.

Konstrukcja i zasada działania

  • Pojemnik z paliwem: mieści zapalną ciecz, czasem zagęszczoną lub zmodyfikowaną dla lepszego przywierania do celu.
  • Ładunek miotający: niewielka ilość materiału wybuchowego umieszczona z tyłu pojemnika, która przy eksplozji wyrzuca paliwo przed siebie.
  • Mechanizm zapłonu: polega na wyzwoleniu ładunku wybuchowego oraz na zapaleniu wyrzuconej cieczy (iskra, zapalnik termiczny). Część konstrukcji łączy obie funkcje w jednym systemie zapalającym.
  • Kąt i osłona: pozycjonowanie i kształt leja (wyrzutni) determinują zasięg i kształt „strumienia” ognia; urządzenia ukrywano i maskowano, by zaskoczyć cel.

Zastosowanie i rozmieszczenie podczas II wojny światowej

Fugas płomieniowy został opracowany w Wielkiej Brytanii jako broń przeciwpancerna podczas kryzysu inwazyjnego II wojny światowej w 1940 roku. W czasie przygotowań do obrony wysp w 1940 r. skonstruowano i rozmieszczono w terenie znaczne ilości tych urządzeń: około 50 000 pojemników (często nazywanych „lufami” fugasów) umieszczono w około 7 000 stanowisk. Większość z nich znajdowała się w południowej Anglii, a kilka w Szkocji. Choć nigdy nie zostały użyte w walce na terytorium Wielkiej Brytanii, projekt ten był później wykorzystywany podczas działań bojowych w Grecji (Grecji) i przez różne armie pojawiały się podobne rozwiązania ogniowe w innych teatrach działań.

Zalety i ograniczenia

  • Zalety: relatywnie tani i prosty w produkcji; skuteczny psychologicznie (płomienie i gęsty dym) i przy pewnych warunkach może unieruchomić lub uszkodzić pojazdy lekkie; łatwy do zamaskowania.
  • Ograniczenia: ograniczony zasięg i celność w porównaniu z bronią pancerną; skuteczność zależy od warunków atmosferycznych i rodzaju użytego paliwa; duże ryzyko dla własnych sił i cywilów; podatność na usunięcie lub dezaktywację przez przeciwnika.

Obsługa, bezpieczeństwo i konsekwencje

Obsługa fugassów wymagała ostrożności — prace montażowe i dozbrajanie paliwem były niebezpieczne, a składowanie i używanie takich urządzeń generowało ryzyko wypadków. Z tego powodu stosowano procedury maskowania, bezpiecznego transportu i instrukcje odpalania z zachowaniem maksymalnego dystansu od stanowiska. Po wojnie tego typu prostych, stałych urządzeń miotających ogień stopniowo zastępowały bardziej precyzyjne i bezpieczniejsze systemy broni przeciwpancernej.

Znaczenie historyczne

Fougasse jako improwizowana broń odzwierciedlała potrzebę szybkiego i taniego zwiększenia środków obronnych w obliczu groźby inwazji. Chociaż jego użycie w Wielkiej Brytanii nie została zweryfikowane bojowo, masowe przygotowania pokazały, jak prowizoryczne rozwiązania mogą być integralną częścią strategii obronnej. Podobne urządzenia i koncepcje pojawiały się w różnych armiach podczas II wojny światowej, zwłaszcza tam, gdzie brakowało zaawansowanej broni przeciwpancernej.