Farthing — angielska moneta (¼ pensa): historia, wartość i daty emisji

Historia i rozwój

Monety typu farthing pojawiły się w Anglii już w średniowieczu. Po raz pierwszy farthingi były bity w srebrze w XIII wieku i używane były przez kolejne stulecia jako drobny nominał obiegowy. Po unii personalnej i później politycznej moneta funkcjonowała również w Królestwie i w następstwie w Wielkiej Brytanii.

Przełomy w technologii i metalu:

• Wczesne farthingi były wykonywane w srebrze i często były bardzo małe — dlatego egzemplarze z tego okresu są dziś rzadkie i cenne dla kolekcjonerów.
• Pierwsze miedziane farthingi pojawiły się za panowania króla Jakuba I (początek XVII wieku), kiedy to zaczęto stopniowo wprowadzać monety wykonane z tańszych metali.
• Pod koniec XVII wieku wybito także farthingi cynowe (cyny), co było odpowiedzią na braki i koszty surowców.
• Od połowy XIX wieku (ok. 1860) farthingi zaczęły być masowo bite w brązie, co uczyniło je trwałymi i nadało stały wygląd stosowany przez następne dekady.

Waga, rozmiar i wygląd

Rozmiar i masa farthingów zmieniały się na przestrzeni wieków. Wczesne, srebrne egzemplarze były bardzo małe (około 10 mm średnicy i nieco ponad 0,4 g), co czyniło je delikatnymi i trudnymi do zachowania. Późniejsze farthingi miedziane i brązowe były wyraźnie większe i cięższe — zmiana metalu wpłynęła na standardy wymiarowe i wygląd monety.

W ostatnich dekadach emisji (XX wiek) farthing zyskał charakterystyczny rewers z strzyżoniem (wren) — niewielkim ptakiem, który stał się rozpoznawalnym motywem tych monet (wzór pojawił się w latach 30. XX wieku i był używany aż do końca emisji).

Ostatnie emisje i demonetyzacja

W dobie wzrostu cen i zmian w systemie płatniczym w XX wieku wartość farthinga stała się tak niska, że jego użyteczność spadła. W latach 1950. występowały już tylko niewielkie emisje tej monety; ostatnie wybicia miały miejsce w połowie XX wieku, a farthing przestał być prawnym środkiem płatniczym z dniem 1 stycznia 1961 roku.

W literaturze numizmatycznej krąży anegdota o londyńczyku, który w latach 50. XX wieku skarżył się na zachowanie sprzedawców, gdy próbował użyć farthinga — taki przykład ilustruje, jak niska stała się wartość monety w obiegu i dlaczego zapadła decyzja o zaprzestaniu dalszych emisji.

Znaczenie dla kolekcjonerów

Farthingi są dziś cenione przez numizmatyków ze względu na długą historię, różnorodność materiałów i motywów oraz rzadkość najstarszych egzemplarzy. Szczególną wartość mają:

• wczesne srebrne farthingi z XIII–XIV wieku (rzadkie i poszukiwane),
• rzadsze emisje cynowe i niektóre miedziane typy z XVII wieku,
• farthingi z ciekawymi odmianami stempli lub błędami bicia.

Przy zakupie lub ocenie farthingów warto zwrócić uwagę na stan zachowania, rzadkość daty i wariantu oraz autentyczność — oryginalne egzemplarze, szczególnie z okresu średniowiecza, osiągają znaczne ceny na aukcjach.

Podsumowując: farthing był małym, ale ważnym elementem brytyjskiego systemu monetarnego przez wiele stuleci — od średniowiecza aż do połowy XX wieku. Jego historia odzwierciedla zmiany technologiczne, ekonomiczne i społeczne zachodzące w Anglii i Wielkiej Brytanii.