Księstwo Sabaudzkie: historia, władcy i rola w zjednoczeniu Włoch

Księstwo Sabaudzkie: fascynująca historia, dynastia Sabaudów, kluczowi władcy i ich rola w zjednoczeniu Włoch — od Chambéry i Turynu po koronę Wiktora Emmanuela II.

Księstwo Sabaudzkie było w przeszłości samodzielną monarchią w północnych Włoszech i południowo-zachodniej Francji. Rządziła nim dynastia Sabaudów (Savoy). Nazwa pochodzi od obszaru Sabaudia, będącego pierwotnym terytorium rodu. W latach 1416–1563 stolicą państwa było Chambéry; od 1563 stolicą stał się Turyn. Następca tronu tradycyjnie otrzymywał tytuł księcia Piemontu.

Główną rezydencją rodziny był Pałac Królewski w Turynie, rozbudowywany przez Sabaudów i stanowiący centrum administracyjne oraz kulturalne ich państwa.

Początki i rozwój terytorialny

Pierwotnie Sabaudia była hrabstwem; w 1416 r. zostało ono podniesione do rangi księstwa (pierwszym księciem został Amadeusz VIII). W kolejnych wiekach posiadłości Sabaudów stopniowo się powiększały — wchodziły w skład ich domen m.in. częściowo księstwo Mediolanu oraz (kluczowo dla statusu dynastii) Królestwo Sardynii, które od XVIII w. stało się podstawą potęgi Sabaudów. Małe księstwo leżało wśród innych włoskich państewek: sąsiadowało m.in. z księstwem Parmy, a także z większym i bogatszym Wielkim Księstwem Toskanii, a więzi międzypaństwowe były często cementowane przez małżeństwa dynastyczne.

Przemiany instytucjonalne

W wyniku politycznych zawirowań i negocjacji europejskich Sabaudowie w XVIII wieku osiągnęli wyższy status: w 1713 r. Viktor Emanuel II (przodek późniejszych władców) oraz jego następcy uzyskali najpierw królewskie godności na Sycylii, a po zamianie tronów i układach międzynarodowych (m.in. po 1720 r.) tytuł króla Sardynii ugruntował pozycję dynastii. Od tego momentu mówi się częściej o Królestwie Sardynii (Piemont–Sardynia) jako o kontynuatorze politycznym Sabaudzkiego domu, z Turynem jako centrum administracyjnym i wojskowym.

Strategiczne znaczenie i polityka

Sabaudia miała duże znaczenie strategiczne ze względu na swoje alpejskie przełęcze i położenie między Francją a północnymi Włochami. Sabaudowie aktywnie uczestniczyli w polityce europejskiej, balansując między wpływami francuskimi i habsburskimi. Ich pozycję umacniały reformy administracyjne i militarne, rozwój gospodarczy Piemontu oraz polityka małżeństw dynastycznych, dzięki którym rośnie wpływ Sabaudów na sąsiednie dwory.

Rola w zjednoczeniu Włoch

W XIX wieku dom Sabaudów stał się kluczowym czynnikiem procesu zjednoczenia Włoch (Risorgimento). Królestwo Sardynii, prowadzone przez królów z dynastii sabaudzkiej oraz przy wsparciu premiera Camillo Cavoura, prowadziło politykę mającą na celu zjednoczenie półwyspu pod przywództwem Piemontu. Współpraca dyplomatyczna z Francją (m.in. porozumienia z Napoleonem III) oraz działania militarne doprowadziły do sukcesów przeciwko Austrii i innym lokalnym podmiotom. W 1860 r., na mocy Traktatu Turyńskiego i po przeprowadzonych w kwietniu 1860 r. plebiscytach, prowincje Sabaudii (Savoy) i Nicea zostały przekazane Francji w zamian za poparcie francuskie dla działań Królestwa Sardynii przeciwko Austrii. Ostateczne proklamowanie zjednoczonych Włoch nastąpiło w 1861 r., kiedy to Wiktor Emmanuel II (król Sardynii) został ogłoszony królem Włoch.

Wybrani władcy i postacie

• Amadeusz VIII (Amadeo) – pierwszy książę, od 1416 roku tytuł księcia Sabaudii;
• Emmanuel-Philibert (Emmanuel Filibert, XVI w.) – odzyskał i umocnił pozycję Sabaudów po walkach z Francją, przeniósł administrację do Turynu (lata 50. XVI w.);
• Wiktor Amedej II (Victor Amadeus II) – władca, który został królem (pierwotnie Sycylii, potem Sardynii), zapoczątkował erę królestwa Sardynii jako głównego podmiotu w regionie;
• Karol Albert – król w pierwszej połowie XIX w., którego reformy prawne i polityczne oraz udział w wojnach przeciwko Austrii przygotowały grunt pod późniejsze działania zjednoczeniowe;
• Wiktor Emanuel II – król Sardynii, a od 1861 r. pierwszy król zjednoczonych Włoch; postać centralna dla Risorgimento.

Dziedzictwo

Historyczne Księstwo Sabaudzkie i dynastia Sabaudów pozostawiły trwałe ślady w architekturze (pałace, fortyfikacje), administracji i kulturze Piemontu. Rola Sabaudów w procesie zjednoczeniowym sprawiła, że ich dom przeszedł od lokalnej dynastii alpejskiej do rządzącej zunifikowanymi Włochami. Jednocześnie przekazanie Sabaudii i Nicei Francji w 1860 r. (Traktat Turyński) pokazuje, że skomplikowane kompromisy międzynarodowe towarzyszyły temu wielkiemu politycznemu przewrotowi.

Pytania i odpowiedzi

P: Czym było Księstwo Sabaudzkie?

P: Jaka była stolica Księstwa Sabaudzkiego?

P: Jaki tytuł otrzymywał zazwyczaj dziedzic Księstwa Sabaudzkiego?

P: Jaka była główna rezydencja rodziny Savoy?

P: Jak powiększało się Księstwo Sabaudzkie?

P: Jakie były państwa sąsiadujące z Księstwem Sabaudzkim?

P: Co się stało z Księstwem Sabaudzkim w 1860 roku?

Szukaj według litery