Oczyszczenie świątyni przez Jezusa — wypędzenie kupców i fałszerzy
Dramatyczne oczyszczenie świątyni przez Jezusa: wypędzenie kupców i fałszerzy, konflikt z przywódcami i różne relacje ewangeliczne — analiza wydarzenia i jego znaczenia.
Narracja o oczyszczeniu świątyni opowiada o tym, jak Jezus wyrzucił ze świątyni w Jerozolimie osoby handlujące zwierzętami i wymieniające monety. Sprzedawcy wystawiali zwierzęta potrzebne do żydowskich obrzędów ofiarnych, a wymiennicy pieniędzy dostarczali monety akceptowane przy płaceniu podatku świątynnego i ofiar — system ten był narażony na nadużycia: ceny zwierząt były zawyżane, a przy wymianie dochodziło do oszustw i dodatkowych opłat. Jezus obrzucił też krytyką fałszerzy pieniędzy i powiedział o przemianie świątyni w „jaskinię zbójców”.
Opis wydarzenia w Ewangeliach
Ewangelie synoptyczne (Mt 21,12–13; Mk 11,15–17; Łk 19,45–46) przedstawiają oczyszczenie jako akt dokonany pod koniec życia Jezusa, w czasie jego ostatniej wizyty w Jerozolimie, tuż przed męką. W relacjach tych Jezus wyrzuca handlarzy i przewraca stoły wymienników pieniędzy, mówiąc m.in.: „Mój dom będzie domem modlitwy; wy zaś czynicie z niego jaskinię zbójców”.
Ewangelia Jana (J 2,13–22) umieszcza to zdarzenie na początku trzyletniej działalności Jezusa w Galilei. Jan opisuje, że Jezus sporządził bicz ze sznurów, wypędził zwierzęta i rozsypał monety wymienników, mówiąc: „Nie czyńcie domu mojego Ojca targowiskiem”. W tej relacji po oczyszczeniu następuje rozmowa o „zburzeniu tego przybytku i wzniosieniu go w trzy dni”, którą Jan interpretuje jako zapowiedź zmartwychwstania (przybytek = ciało Jezusa).
Główne różnice między relacjami
- Chronologia: synoptycy lokują wydarzenie w czasie Wielkiego Tygodnia, Jan — na początku misji Jezusa.
- Detale akcji: Jan wspomina bicz ze sznurów; synoptycy akcentują przewracanie stołów i cytują określenie „jaskinia zbójców”.
- Teologiczne podkreślenia: Jan łączy oczyszczenie z zapowiedzi zmartwychwstania; synoptycy pokazują je jako przyczynę narastającego konfliktu z przywódcami żydowskimi.
Przyczyny i kontekst społeczno-religijny
Na dziedzińcu zewnętrznym świątyni (tzw. Dziedziniec Pogan) odbywał się handel zwierzętami i wymiana pieniędzy, ponieważ ofiary wymagały określonego rodzaju zwierząt i monet. Wobec przybywających pielgrzymów konieczne było dostosowanie się do wymogów liturgicznych, lecz praktyki handlowe i rosnące ceny budziły sprzeciw. Wymiennicy dostarczali monety akceptowalne w świątyni (między innymi monety o stabilnej próbie srebra), często pobierając prowizję za wymianę. Jezusową krytyką była nie tylko praktyka handlowa, lecz także profetyczny protest przeciwko bezbożnemu wykorzystaniu miejsca kultu.
Znaczenie teologiczne i historyczne
Oczyszczenie świątyni bywa interpretowane jako jedno z kluczowych działań prorockich Jezusa — symboliczny akt oczyszczenia domu Bożego i sprzeciw wobec komercjalizacji kultu. W tradycji chrześcijańskiej wydarzenie to podkreśla autorytet Jezusa wobec instytucji religijnych i przyczynia się do narastającego konfliktu z elitami żydowskimi, co według Ewangelii przyczyniło się do decyzji o jego ujęciu i ukrzyżowaniu.
W badaniach biblijnych toczy się dyskusja, czy oczyszczenie miało miejsce dwukrotnie (raz na początku działalności i raz w czasie ostatniej wizyty w Jerozolimie), czy też ewangeliczne relacje opisują to samo wydarzenie z różnym układem teologicznym i narracyjnym. Niektórzy badacze widzą w opisie Jana przede wszystkim teologiczne znaczenie i wczesne umiejscowienie wydarzenia, inni dopuszczają możliwość dwuetapowego oczyszczenia.
Miejsce i archeologia
Współczesne badania archeologiczne i rekonstrukcje kompleksu świątynnego wskazują, że dziedziniec zewnętrzny był przestrzenią, gdzie mogło dochodzić do handlu skierowanego do przybywających pielgrzymów. Są też dowody na istnienie punktów wymiany pieniędzy i stoisk z bydłem, owcami i gołębiami — gatunkami często wykorzystywanymi w ofiarach składanych przez ludzi o różnych możliwościach materialnych.
Podsumowując, oczyszczenie świątyni przez Jezusa jest wydarzeniem o dużym znaczeniu religijnym i społecznym: krytykowało nadużycia związane z kultem, ukazywało prorocki wymiar działalności Jezusa i było jednym z czynników pogłębiających konflikt prowadzący do jego skazania.
Chrystus wypędzający handlarzy pieniędzmi ze świątyni (El Greco, Waszyngton)
Pytania i odpowiedzi
P: O czym opowiada narracja o oczyszczeniu świątyni?
O: Narracja o oczyszczeniu świątyni opowiada o tym, jak Jezus zmusił ludzi sprzedających zwierzęta do opuszczenia świątyni w Jerozolimie i wypędził cinkciarzy.
P: Dlaczego Jezus wypędził kantorów?
O: Świątynia wymagała, aby do kupowania zwierząt lub składania datków na jej rzecz używano wyłącznie specjalnych monet, a wymieniacze pieniędzy byli czasami skorumpowani i oszukiwali ludzi, którzy przychodzili, aby oddać im cześć. Jezus mówi, że zmieniają oni świątynię w "jaskinię zbójców".
P: Kiedy miało to miejsce w życiu Jezusa według Ewangelii synoptycznych?
Ewangelie synoptyczne mówią o tym wydarzeniu pod koniec życia Jezusa.
P: Dlaczego żydowscy przywódcy sprzeciwili się Jezusowi?
O: Oczyszczenie Świątyni było jednym z powodów, dla których żydowscy przywódcy sprzeciwiali się Jezusowi.
P: Kiedy Ewangelia Jana umiejscawia to wydarzenie w życiu Jezusa?
Ewangelia Jana umieszcza to wydarzenie na początku trzyletniej służby Jezusa.
P: Co niektórzy badacze Biblii sądzą o czasie tego wydarzenia?
O: Niektórzy badacze Biblii uważają, że miało to miejsce dwa razy, a inni sądzą, że odnosi się to do jednego razu.
P: Jaki był cel ludzi, którzy sprzedawali zwierzęta w świątyni?
O: Ludzie ci dostarczali zwierzęta używane w żydowskich rytuałach składania ofiar.
Przeszukaj encyklopedię