Ćma cynobrowa (Tyria jacobaeae) – opis, biologia i biokontrola ambrozji
Ćma cynobrowa (Tyria jacobaeae) — opis, biologia i skuteczna biokontrola ambrozji: jak jaskrawe larwy zwalczają inwazyjną roślinę i ograniczają jej rozprzestrzenianie.
Ćma cynobrowa (Tyria jacobaeae) to jaskrawo ubarwiona ćma z rodziny arctiidalna. Występuje naturalnie w Europie oraz w zachodniej i środkowej Azji; została też wprowadzona do Nowej Zelandii, Australii i Ameryki Północnej w w celu zwalczania inwazyjnych gatunków starca (rodzaj Senecio, na przykład tansy ragwort / starzec zwyczajny). Nazwa ćmy pochodzi od czerwonego minerału cynoberku z — na jej czarnych skrzydłach widoczne są intensywnie czerwone plamy. Długość ciała dorosłej ćmy wynosi około 20 mm, rozpiętość skrzydeł 32–42 mm (1,3–1,7 cala).
Galeria obrazów
10 Obrazy
Opis i rozpoznanie
Dorosłe ćmy mają czarne skrzydła z wyraźnymi czerwonymi plamami, co stanowi ostrzegawcze ubarwienie (aposematyzm). Gąsienice są początkowo bladożółte, potem przybierają kontrastowe, czarno‑pomarańczowo‑żółte pasy. Mogą osiągać do około 30 mm długości. Larwy są gęsto owłosione, co w połączeniu z nagromadzonymi toksynami z roślin żywicielskich czyni je niesmacznymi dla większości drapieżników.
Biologia i cykl życia
Ćmy są owadami aktywnymi za dnia. Samice składają do około 300 jaj, zwykle w skupiskach po 30–60 sztuk. Młode larwy żerują gromadnie, zjadając liście roślin z rodzaju Senecio; z czasem, wraz ze wzrostem, częściowo rozpraszają się. Larwy tworzą kokon i przepoczwarczają się w glebie lub w warstwie ściółki; w klimacie umiarkowanym gatunek zwykle rozwija jedną generację rocznie, choć w cieplejszych rejonach może występować druga generacja.
Toksyczność i mechanizmy obronne
Larwy ćmy cynobrowej pobierają z roślin żywicielskich toksyczne związki — między innymi alkaloidalne związki (m.in. alkaloidy pirolizydynowe) — i kumulują je w tkankach. Dzięki temu są odpychające lub trujące dla większości drapieżników. Jaskrawe ubarwienie zarówno gąsienic, jak i dorosłych osobników pełni funkcję ostrzegawczą. Wyjątkiem są nieliczne gatunki, np. niektóre kukułek, które potrafią polować na włochate i toksyczne gąsienice.
Zachowania pokarmowe i kanibalizm
W warunkach dużej gęstości larw lub przy wyczerpaniu źródła pożywienia mogą występować zachowania kanibalistyczne — gąsienice czasami zjadają inne larwy, co może zwiększać ich szanse przeżycia, ale też powodować, że wiele osobników nie osiąga stadium poczwarki. Częste przyczyny śmiertelności to wyczerpanie pokarmu i związany z tym głód.
Zastosowanie w biokontroli
Ćma cynobrowa była i jest wykorzystywana jako środek biologiczny do zwalczania inwazyjnych gatunków starca (Senecio), zwłaszcza Senecio jacobaea (tansy ragwort), w krajach poza jej naturalnym zasięgiem. W połączeniu z innymi agentami, na przykład pchełkami z rodzaju Longitarsus (np. Longitarsus jacobaeae), okazała się skuteczna w redukcji populacji starca na obszarach zachodnich Stanów Zjednoczonych i w innych rejonach. Należy jednak jasno rozróżnić starca (Senecio) od ambrozji (rodzaj Ambrosia) — ćma cynobrowa nie jest powszechnie stosowana do kontroli ambrozji i nie jest jej typowym żywicielem.
Uwagi praktyczne i bezpieczeństwo
Wprowadzenie gatunków obcych jako agentów biokontroli wymaga badań dotyczących bezpieczeństwa i ewentualnych skutków ubocznych dla ekosystemu. W przypadku Tyria jacobaeae obserwowano przede wszystkim działanie selektywne wobec starców; jednak skuteczność i wpływ zależą od lokalnych warunków środowiskowych, dostępności żywicieli oraz współwystępowania innych gatunków biokontroli. Monitorowanie populacji po wprowadzeniu jest konieczne, aby ocenić długofalowe efekty.
Ilustracje poniżej przedstawiają pędraki (pupę), dorosłe osobniki oraz zachowania rozrodcze.
· 
Pupa
· 
Dorośli pokazujący skrzydła
· 
Pary podczas kopulacji
· 
Ilustracja z "British Entomology" Johna Curtisa, tom 5.
Pytania i odpowiedzi
P: Co to jest ćma cynobrowa?
O: Ćma cynobrowa (Tyria jacobaeae) jest jaskrawo ubarwioną ćmą arktyczną występującą w Europie oraz zachodniej i środkowej Azji. Została ona wprowadzona do Nowej Zelandii, Australii i Ameryki Północnej w celu zwalczania trującej ambrozji.
P: Skąd wzięła się nazwa ćmy cynobrowej?
O: Nazwa ćmy cynobrowej pochodzi od czerwonego minerału cynobru, ponieważ na jej przeważnie czarnych skrzydłach pojawiają się czerwone plamy.
P: Jakie są cechy fizyczne ćmy cynobrowej?
O: Ćmy cynobrowe mają około 20 mm długości i rozpiętość skrzydeł 32-42 mm (1,3-1,7 cala). Są to owady latające w dzień, o jaskrawych kolorach, które działają jak znaki ostrzegawcze dla drapieżników.
P: Czym żywią się larwy?
O: Larwy żywią się roślinami z rodzaju Senecio, jak np. krwawnik pospolity, i wchłaniają z roślin pokarmowych toksyczne i gorzkie w smaku alkaloidy, co sprawia, że same nie mogą być zjedzone przez drapieżniki.
P: Ile jaj mogą złożyć samice jednocześnie?
O: Samice mogą składać do 300 jaj jednocześnie, zazwyczaj w skupiskach po 30-60 sztuk.
P: W jaki sposób ćmy cynobrowe są wykorzystywane jako środki biokontroli? O: Ćmy cynobrowe sprawdziły się w zachodnich Stanach Zjednoczonych jako środki biokontroli ragwortu w połączeniu z chrząszczem pchełkowym ragwortu.
Powiązane artykuły
Autor
AlegsaOnline.com Ćma cynobrowa (Tyria jacobaeae) – opis, biologia i biokontrola ambrozji Leandro Alegsa
URL: https://pl.alegsaonline.com/art/20414
Źródła
- bugsandweeds.co.uk : "Cinnabar moth"
- hortnet.co.nz : "Cinnabar Moth Life Cycle"