Edward G. Robinson — rumuńsko‑amerykański aktor, gwiazda "Małego Cezara" (1893–1973)

Edward G. Robinson — rumuńsko‑amerykański gwiazdor kina, ikona gangsterów z "Małego Cezara", niezapomniane role klasycznego Hollywood i laureat honorowego Oscara.

Edward G. Robinson (ur. Emanuel Goldenberg; 12 grudnia 1893 – 26 stycznia 1973) był rumuńsko-amerykańskim aktorem filmowym i teatralnym, jednym z najbardziej rozpoznawalnych gwiazdorów kina lat 30.–50. XX wieku. Zyskał sławę jako specjalista od ról gangsterów, lecz jego dorobek obejmuje szeroką gamę postaci — od bezwzględnych przestępców po wrażliwych, moralnie skomplikowanych bohaterów.

Wczesne życie i początki kariery

Urodził się jako Emanuel Goldenberg w Bukareszcie. Jako dziecko wraz z rodziną emigrował do Stanów Zjednoczonych. Początkowo pracował i kształcił się w Nowym Jorku, a zainteresowanie aktorstwem zaprowadziło go na scenę teatralną — występował na Broadwayu, gdzie zdobywał doświadczenie przed przejściem do kina.

Przełom i najważniejsze role

Przełomem dla Robinsona była rola Rico w filmie Małym Cezarze (1931), która uczyniła go ikoną kina gangsterskiego i przyniosła międzynarodową rozpoznawalność. Pomimo wczesnego zaszufladkowania w rolach przestępców potrafił pokazać dużą różnorodność aktorską, powracając do ról dramatycznych i charakterystycznych aż do końca kariery.

Do najważniejszych i najbardziej pamiętnych kreacji należą m.in.:

• Rico w Małym Cezarze — rola, która ukształtowała jego wizerunek na ekranie;
• Barton Keyes w filmie "Podwójne zagrożenie" — krytycznie ceniona kreacja uczciwego, zdeterminowanego śledczego;
• Rocco w Key Largo — przykład jego współpracy z gwiazdami i reżyserami Złotej Ery Hollywood;
• Dathan w "Dziesięciu przykazaniach" — rola epicka w wielkim kinie religijnym;
• Sol Roth w "Soylent Green" — jedna z ostatnich ról, pokazująca jego zdolność do głębokiej, humanistycznej interpretacji postaci.

Styl aktorski i dorobek

Robinson wyróżniał się charakterystycznym głosem, ekspresyjną mimiką i silną obecnością ekranową. Choć często obsadzany był jako twardy "gangster", jego interpretacje były wielowymiarowe — potrafił oddać zarówno brutalność, jak i wewnętrzne rozterki postaci. W trakcie długiej kariery wystąpił w ponad stu filmach oraz wielu produkcjach teatralnych i radiowych.

Życie prywatne, stanowiska polityczne i późniejsze lata

Był aktywny społecznie i politycznie, angażował się w sprawy liberalne i antyfaszystowskie. W okresie powojennym znalazł się pod obserwacją komisji ds. działalności antyamerykańskiej (HUAC), ale nie poniósł trwałego zawodowego ostracyzmu, jaki spotkał niektórych innych artystów. Nadal występował w kinie i telewizji, przyjmując role świadomego aktora dojrzałego.

Nagrody i spuścizna

Choć nominowany wielokrotnie i powszechnie ceniony, Oscar Akademii przyznano mu honorowo dopiero w 1973 roku — dwa miesiące po jego śmierci otrzymał honorowego Oscara. Jego wkład w kinematografię został doceniony także później: znalazł się na liście 25 największych aktorów męskich wszech czasów, a jego role do dziś stanowią punkt odniesienia dla interpretacji postaci gangsterskich i postaci moralnie złożonych.

Śmierć

Edward G. Robinson zmarł 26 stycznia 1973 roku w wieku 79 lat. Pozostawił po sobie bogaty dorobek filmowy i teatralny oraz trwałe miejsce w historii kina jako jedna z ikon amerykańskiego ekranu.

Szukaj według litery