Zhao Ziyang: chiński premier i reformator odsunięty po 1989
Zhao Ziyang — chiński premier i reformator odsunięty po Tiananmen 1989: historia walki z korupcją, reform gospodarczych i życia w areszcie domowym.
Zhao Ziyang był wysokiej rangi politykiem w Chinach. Pełnił funkcję premiera Chińskiej Republiki Ludowej w latach 1980–1987, był wiceprzewodniczącym Komunistycznej Partii Chin w latach 1981–1982 oraz sekretarzem generalnym Komunistycznej Partii Chin w latach 1987–1989. Był jednym z najważniejszych przedstawicieli kierunku reform ekonomicznych i politycznych wprowadzanych w Chinach po okresie maoistowskim.
Droga do władzy i poglądy polityczne
Zhao odrzucał skrajne elementy polityki maoistowskiej i po rewolucji kulturalnej zyskał poparcie od reformatorskiego skrzydła kierowanego przez Deng Xiaopinga. W kolejnych latach stał się zwolennikiem polityki "reform i otwarcia" — popierał stopniowe przekształcenia gospodarcze, decentralizację decyzji ekonomicznych oraz większe wykorzystanie mechanizmów rynkowych. Jego program obejmował m.in. wspieranie przedsiębiorczości, otwieranie Chin na inwestycje zagraniczne i eksperymenty z nowymi formami własności i zarządzania.
Reformy gospodarcze i walka z korupcją
Zhao aktywnie działał na rzecz przekształceń gospodarczych, które miały zwiększyć efektywność i wzrost gospodarczy. Próbował powstrzymać korupcję i ograniczyć nadmierne wpływy aparatczyków stojących na przeszkodzie reformom. Był zwolennikiem ogólnorynkowych zmian gospodarczych, które miały stopniowo modernizować chińską gospodarkę, jednocześnie zachowując przewodnią rolę partii. Te poglądy sprawiły, że zyskał zarówno poparcie reformatorów, jak i wrogów w konserwatywnym skrzydle władz — w tym m.in. premiera Li Peng, byłego prezydenta Li Xiannian i partyjnego eldera Chen Yuna.
Protesty 1989 i odsunięcie od władzy
W 1989 roku, podczas masowych demonstracji studenckich i społecznych, które osiągnęły kulminację na placu Tiananmen, Zhao zajmował stanowisko skłaniające się ku dialogowi i ustępstwom. Popierał rozmowy z demonstrantami i krytykował użycie siły wobec protestujących. Po stłumieniu protestów przez władze sytuacja polityczna uległa zaostrzeniu — protestach na placu Tiananmen w 1989 roku doprowadziły do ostrych rozłamów w najwyższych strukturach partii. Zhao został oficjalnie usunięty z kierownictwa partii i w praktyce nie wolno mu było już brać udziału w życiu politycznym.
Areszt domowy i ostatnie lata
Po wydarzeniach z 1989 roku Zhao umieszczono w areszcie domowym, który trwał aż do jego śmierci. Nie został publicznie osądzony ani formalnie ekskomunikowany w sposób powszechnie znany; pozostał jednak poza aktywną polityką i pod ścisłym nadzorem. W ostatnich latach życia był odizolowany od opinii publicznej, a jego próby kontaktu ze światem zewnętrznym były mocno ograniczone.
Śmierć i dziedzictwo
Zhao zmarł w 2005 roku. Jego postać pozostaje kontrowersyjna: z jednej strony ceniony jest przez zwolenników reform za próbę przeprowadzenia modernizacji kraju i ograniczenia biurokratycznej korupcji; z drugiej strony krytykowany przez konserwatywne kręgi partyjne za nadmierne uleganie presji liberalnych środowisk i brak twardego stanowiska wobec kryzysu politycznego w 1989 roku. Po jego odejściu wielokrotnie pojawiały się apele o formalne zrehabilitowanie lub ponowną ocenę jego roli w historii Chin, lecz do dziś jego status polityczny nie został oficjalnie przywrócony.
Zhao Ziyang pozostaje symbolem okresu transformacji w Chinach — jedną z kluczowych postaci, które próbowały pogodzić szybkie zmiany ekonomiczne z ograniczonymi reformami politycznymi, a także przykładem cen, jakie płacą politycy stojący po stronie kompromisu w sytuacjach kryzysowych.
Pytania i odpowiedzi
P: Kim był Zhao Ziyang?
O: Zhao Ziyang był wysokiej rangi politykiem w Chinach.
P: Jakie stanowiska zajmował Zhao Ziyang w rządzie i Komunistycznej Partii Chin?
O: Zhao Ziyang był premierem Chińskiej Republiki Ludowej w latach 1980-1987, wiceprzewodniczącym Komunistycznej Partii Chin w latach 1981-1982 i sekretarzem generalnym Komunistycznej Partii Chin w latach 1987-1989.
P: Jaka była opinia Zhao Ziyanga na temat polityki maoistów?
O: Zhao Ziyang nie lubił maoistowskiej polityki.
P: Kto wspierał Zhao Ziyanga po rewolucji kulturalnej?
O: Zhao Ziyang otrzymał wsparcie od Deng Xiaopinga po rewolucji kulturalnej.
P: Jakie zmiany próbował wprowadzić Zhao Ziyang jako polityk?
O: Zhao Ziyang próbował powstrzymać korupcję i wprowadzić ogólne rynkowe zmiany gospodarcze.
P: Dlaczego Zhao Ziyang stał się niepopularny wśród ważnych przywódców?
O: Poglądy Zhao Ziyanga sprawiły, że stał się niepopularny wśród ważnych przywódców, w tym premiera Li Penga, byłego prezydenta Li Xianniana i starszego partyjnego Chen Yuna.
P: Co stało się z Zhao Ziyangiem po protestach na placu Tiananmen w 1989 roku?
O: Po protestach na placu Tiananmen w 1989 r. Zhao Ziyang nie mógł być politykiem i został umieszczony w areszcie domowym.
Przeszukaj encyklopedię