Sidney Altman (ur. 7 maja 1939 w Montrealu, zm. 5 kwietnia 2022) był kanadyjsko-amerykańskim biologiem molekularnym specjalizującym się w biologii RNA. Przez wiele lat był związany z Uniwersytetem Yale, gdzie prowadził badania i wykładał jako profesor Biologii oraz Chemii Molekularnej, Komórkowej i Rozwojowej. W 1989 roku podzielił się z Thomasem Cech'em Nagrodą Nobla w dziedzinie chemii za odkrycie, że niektóre cząsteczki RNA mogą pełnić funkcję katalityczną — cechę wcześniej przypisywaną głównie białkom. Altman był pochodzenia żydowskiego.

Kariera i wkład naukowy

Altman zyskał międzynarodowe uznanie dzięki badaniom nad enzymem RNase P — kompleksem rybonukleoproteinowym odpowiedzialnym za przetwarzanie prekursorów tRNA poprzez odcinanie niepotrzebnych sekwencji na końcu 5'. Wcześniej sądzono, że aktywność katalityczna takiego kompleksu zależy od podjednostki białkowej. W serii starannie zaprojektowanych eksperymentów Altman i jego zespół rozdzielili kompleks na składniki, a następnie ponownie je odtworzyli in vitro. Zaskakującym wynikiem było stwierdzenie, że sam składnik RNA (bez białka) potrafił katalizować specyficzne cięcie pre-tRNA, przy czym reakcja wymagała odpowiednich jonów (np. Mg2+) i warunków in vitro.

Znaczenie odkrycia

Udowodnienie istnienia katalitycznego RNA (tzw. rybozymu) miało dalekosiężne konsekwencje dla biologii i biochemii:

  • zmieniło pogląd na to, że wyłącznie białka są katalizatorami reakcji biologicznych,
  • wzmocniło hipotezę „świata RNA”, według której RNA mogło pełnić zarówno funkcje informacyjne, jak i katalityczne we wczesnych etapach powstania życia,
  • otworzyło nowe kierunki badań nad rybozymami i ich zastosowaniami w biotechnologii i medycynie, w tym nad terapiami wykorzystującymi RNA i narzędziami do manipulacji kwasami nukleinowymi.

Prace Altmana uzupełniły równoległe odkrycie Thomasa Cecha dotyczące samo-splicingujących się intronów, a obie te linie badań zaowocowały powstaniem nowej dziedziny badań nad funkcjami katalitycznymi RNA. Altman dalej badał różnice między organizmami: wykazał m.in., że choć kompleks RNase P występuje również w organizmach eukariotycznych, w tych komórkach podjednostki białkowe pełnią bardziej istotną rolę w aktywności katalitycznej niż w bakteriach — wskazując na ewolucyjne zróżnicowanie mechanizmów przetwarzania RNA.

Dziedzictwo i wyróżnienia

Oprócz Nagrody Nobla, odkrycia Altmana przyniosły mu liczne nagrody i uznanie międzynarodowe; jego prace miały trwały wpływ na badania nad RNA, pochodzeniem życia oraz rozwój technologii opartych na kwasach nukleinowych. Był mentorem wielu naukowców i aktywnie uczestniczył w życiu akademickim, popularyzując badania nad molekularnymi podstawami życia.