Konrad Hermann Josef Adenauer (ur. 5 stycznia 1876 r. w Kolonii; zm. 19 kwietnia 1967 r. w Rhöndorfie, części Bad Honnef) był jednym z kluczowych polityków powojennych Niemiec. W latach 1949–1963 pełnił funkcję pierwszego Bundeskanlerem (kanclerza) Republiki Federalnej Niemiec. W latach 1951–1955 sprawował równocześnie urząd ministra spraw zagranicznych.

Wczesne życie i kariera lokalna

Pochodził z wielodzietnej rodziny urzędniczej; był trzecim z pięciorga dzieci sekretarza sądowego w Kolonii. Jego rodzina była katoliczką. Adenauer kształcił się prawniczo i od początku XX wieku działał w życiu publicznym Kolonii. W 1906 r. rozpoczął działalność w zgromadzeniu miejskim, a w 1917 r. został wybrany na burmistrza (Oberbürgermeistera) miasta, funkcję tę sprawował do 1933 r.

Okres nazizmu i druga wojna światowa

Jako polityk związany z Katolicką Partią Zentrum sprzeciwił się polityce nazistów i w 1933 r. stracił stanowisko burmistrza. W kolejnych latach był pod obserwacją władz, do pewnego czasu utrzymywał ostrożne relacje z reżimem, jednak po nieudanym spisku z 1944 r. obawiał się represji i ukrywał się dla własnego bezpieczeństwa.

Powrót do polityki po 1945 r.

Po zakończeniu wojny Adenauer na krótko powrócił do funkcji burmistrza Kolonii (1945), jednak wkrótce utracił to stanowisko na skutek decyzji władz okupacyjnych. W 1945 r. współtworzył nowe ugrupowanie polityczne — CDU (Christlich Demokratische Union) — które miało konsolidować siły chrześcijańsko-demokratyczne w zachodnich strefach okupacyjnych.

Rola w tworzeniu państwa i wybór stolicy

Adenauer odegrał istotną rolę w pracach Parlamentarischer Rat — zgromadzenia konstytuującego nową konstytucję zachodnioniemiecką — i był jednym z czołowych polityków tego ciała, sprawując także funkcję przewodniczącego. Jako kanclerzowa sylwetka polityczna miał wpływ na decyzję, by stolicą Niemiec Zachodnich ogłosić Bonn, zamiast wcześniej rozważanego Frankfurtu nad Menem. Decyzja ta miała zarówno wymiar praktyczny (Bonn leżało w strefie brytyjskiej, było mniejsze i symbolicznie mniej obciążone przeszłością), jak i polityczny.

Kanclerz i polityka zagraniczna

W 1949 roku Adenauer został wybrany pierwszym kanclerzem Republiki Federalnej Niemiec. Jego najważniejsze cele to:

  • Westbindung — trwałe związanie Niemiec Zachodnich z Zachodem: integracja polityczna i militarna z państwami zachodnimi oraz odcięcie się od wpływów sowieckich w czasie zimnej wojny;
  • Przyjęcie Republiki Federalnej do struktur zachodnich: znaczącym krokiem było wejście do NATO w 1955 r.;
  • Aktywne wsparcie integracji europejskiej — Adenauer popierał organizacje i traktaty, które doprowadziły do powstania Wspólnot Europejskich (m.in. członkostwo w organizacjach gospodarczych i podpisanie Traktatu Rzymskiego z 1957 r.);
  • Polityka pojednania z Francją — odbudowa stosunków z dawnym wrogiem stała się osią stabilności w Europie Zachodniej;
  • Współpraca gospodarcza i model sozialen Marktwirtschaft — rząd Adenauera przy wsparciu ministra gospodarki Ludwiga Erharda sprzyjał rynkowi z elementami polityki społecznej, co przyczyniło się do tzw. cudu gospodarczego (Wirtschaftswunder).

Rząd Adenauera prowadził również twardą politykę wobec Niemieckiej Republiki Demokratycznej, częściowo realizując zasadę nieuznawania jej suwerenności na równi z RFN (później znana jako doktryna Hallsteina).

Kontrowersje, sukcesy i zakończenie kariery

Adenauer był postacią silnie charyzmatyczną, lecz też niekiedy krytykowaną za autorytarne metody rządzenia i konserwatyzm. Jego rządy umocniły pozycję Republiki Federalnej w Zachodniej Europie i zapewniły stabilizację polityczną i gospodarczą po traumie wojennej. Wielu historyków przypisuje mu decydujący udział w integracji Europy i przywróceniu suwerenności Niemcom Zachodnim.

Po wyborach i wewnętrznych napięciach politycznych Adenauer podał się do dymisji z funkcji kanclerza w październiku 1963 r. Pozostał jednak aktywny politycznie — był posłem do Bundestagu do 1966 r. Zmarł w 1967 r. w wieku 91 lat.

Dziedzictwo

Dziś Konrad Adenauer jest oceniany jako architekt powojennego odrodzenia Niemiec Zachodnich: zwolennik integracji z Zachodem, pojednania z Francją oraz gospodarczej odbudowy kraju. Jego polityka położyła fundamenty pod trwałe instytucje demokratyczne i pozycję RFN jako partnera w zjednoczonej Europie.