Dame Susan Jocelyn Bell Burnell DBE FRS FRSE FRAS FInstP (/bɜːrˈnɛl/; ur. 15 lipca 1943) jest północnoirlandzką astrofizyczką i autorką kluczowego odkrycia w radioastronomii — pulsarów. Odkrycie to bywa określane jako jedno z najważniejszych osiągnięć astronomii XX wieku i miało dalekosiężne konsekwencje dla fizyki kompaktowych obiektów i badań grawitacyjnych.
Odkrycie pulsarów
W 1967 roku, jako doktorantka pod kierunkiem Antony'ego Hewisha, Bell Burnell analizowała dane z radioteleskopu zaprojektowanego do badania szybkich zmian jasności źródeł radiowych. Wykryła bardzo regularne, krótkie impulsy radiowe dochodzące z jednego kierunku nieba. Początkowo sygnały te zyskały żartobliwą nazwę "LGM" (ang. Little Green Men), ze względu na niezwykłą regularność; później okazało się jednak, że impulsy pochodzą od szybko rotujących, gęstych gwiazd — tzw. pulsarów (rotujących gwiazd neutronowych). Wyniki badań zostały opublikowane w 1968 roku w czasopiśmie Nature.
Nagroda Nobla i kontrowersje
W 1974 roku Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki przyznano Antony'emu Hewishowi oraz Martinowi Ryle'owi za ich wkład w radioastronomię i badania, w których uczestniczyła Bell Burnell. Bell Burnell została pominięta przy tej nagrodzie, mimo że jako pierwsza zaobserwowała i szczegółowo przeanalizowała impulsy radiowe; decyzja ta wywołała szeroką dyskusję na temat uznania wkładu młodszych badaczy i współautorów w wielkich odkryciach naukowych.
Znaczenie odkrycia
Odkrycie pulsarów miało ogromne znaczenie dla astrofizyki: pulsary okazały się być niezwykle precyzyjnymi kosmicznymi zegarami, co umożliwiło testy ogólnej teorii względności i badania właściwości materii w ekstremalnych warunkach. Późniejsze odkrycia, m.in. pulsara podwójnego (binarnego), przyczyniły się do pośrednich dowodów na istnienie fal grawitacyjnych.
Kariera naukowa i działalność publiczna
Po ukończeniu doktoratu Bell Burnell kontynuowała pracę naukową i dydaktyczną w instytucjach akademickich i badawczych, angażując się również w popularyzację nauki i działania na rzecz równego dostępu do edukacji w naukach ścisłych. Przez wiele lat działała w organizacjach naukowych, pełniąc funkcje kierownicze i reprezentacyjne oraz promując udział kobiet i grup niedostatecznie reprezentowanych w fizyce i astronomii.
Nagrody i wkład filantropijny
Bell Burnell została uhonorowana wieloma tytułami i orderami (między innymi widocznymi przy jej nazwisku skrótami: DBE, FRS, FRSE, FRAS, FInstP) oraz licznymi honorowymi doktoratami i medalami za wkład w naukę i edukację. W 2018 roku otrzymała Special Breakthrough Prize in Fundamental Physics — znaczną nagrodę pieniężną, którą ogłosiła, że przekaże w całości na finansowanie stypendiów i programów wspierających studentów z grup niedostatecznie reprezentowanych w naukach fizycznych.
Jocelyn Bell Burnell pozostaje cenioną postacią w świecie nauki — zarówno za bezpośredni wkład w astronomię, jak i za działalność na rzecz zwiększenia różnorodności i dostępności nauki dla kolejnych pokoleń badaczek i badaczy.