Jörg Haider — austriacki polityk populistyczny, lider FPÖ i BZÖ (1950–2008)

Wczesne życie i początki kariery

Po ukończeniu szkoły Haider studiował prawo. W wieku 29 lat został najmłodszym posłem do austriackiego parlamentu, co zapoczątkowało jego szybką karierę polityczną. Jego styl – charyzmatyczny, bezpośredni i konfrontacyjny – szybko uczynił go rozpoznawalną postacią na scenie krajowej.

Kariera polityczna i rola w FPÖ

W 1989 roku po raz pierwszy został gubernatorem Karyntii. Haider odgrywał kluczową rolę w przemianie Austriackiej Partii Wolności (FPÖ) z niewielkiego ugrupowania na znaczący czynnik polityczny. Pod jego przywództwem FPÖ osiągnęła duże poparcie wyborcze, co w 1999 roku doprowadziło do wyniku dającego partii drugie miejsce pod względem liczby głosów (około 27%) — za SPÖ (33%) — i otworzyło drogę do negocjacji koalicyjnych z Austriacką Partią Ludową ÖVP. W wyniku tych porozumień funkcję kanclerza objął Wolfganga Schüssela kanclerzem Austrii, a Haider, aby umożliwić powstanie koalicji, tymczasowo przekazał kierownictwo partii innym osobom i powrócił do pracy w Karyntii jako jej landeshauptmann (gubernator).

Podział w prawicy i powstanie BZÖ

W 2004 roku Haider został ponownie wybrany na gubernatora Karyntii. W 2005 r. doszło do rozłamu w szeregach FPÖ — czołowi członkowie partii oraz część jej parlamentarzystów, wraz z Haiderem jako nową postacią przyciągającą uwagę, założyli nowe ugrupowanie, BZÖ (Bündnis Zukunft Österreich – Sojusz Przyszłość Austrii). Początkowo partią kierował Peter Westenthaler, a w wyborach parlamentarnych w 2006 r. BZÖ uzyskało wynik około 4% i wprowadziło do parlamentu 7 posłów.

W przedterminowych wyborach we wrześniu 2008 r. Haider został jednogłośnie wybrany na lidera BZÖ i ponownie poprowadził listy wyborcze. Zaskakująco partia zwiększyła poparcie do 10,7% i zdobyła 21 mandatów, trzykrotnie powiększając swoje przedstawicielstwo. Haider zapowiadał jednak, że pozostanie gubernatorem Karyntii, chyba że zostanie kanclerzem; pojawiały się spekulacje o możliwej roli BZÖ w rządzie koalicyjnym razem z FPÖ i ÖVP, lecz do objęcia stanowiska kanclerza przez Haidera nie doszło.

Program i kontrowersje

Haider był postacią silnie polaryzującą: z jednej strony zyskał poparcie wyborców dzięki retoryce obrony interesów lokalnych, krytyce biurokracji i akcentowaniu tożsamości regionalnej, z drugiej – był krytykowany za wypowiedzi uznawane za ksenofobiczne i za apologie historyczne dotyczące okresu międzywojennego i nazizmu. Jego publiczne komentarze i styl polityczny wywoływały ostry sprzeciw zarówno wewnątrz Austrii, jak i za granicą; po wejściu FPÖ do rządu w 2000 r. miały miejsce międzynarodowe reakcje i potępienie ze strony części europejskich przywódców oraz obawy o łamanie norm demokratycznych i praw człowieka.

Śmierć i reakcje

W dniu 11 października 2008 r. Haider zginął w wypadku drogowym w pobliżu Klagenfurtu. Jego przedwczesna śmierć wywołała silne i zróżnicowane reakcje: w Karyntii i w innych częściach Austrii wiele osób pozostawiło przy miejscach upamiętnień kwiaty, świece i osobiste wiadomości. Tragedia została szeroko relacjonowana w mediach, a niektórzy komentatorzy porównywali skalę wzruszenia społecznego do reakcji na inne głośne, tragiczne wydarzenia — krytycy i zwolennicy dyskutowali jednocześnie o jego politycznym dziedzictwie.

Dziedzictwo

Jörg Haider pozostaje jedną z najbardziej kontrowersyjnych postaci współczesnej polityki austriackiej. Jego kariera pokazuje, jak charyzmatyczne, populistyczne przywództwo może przekształcić scenę polityczną, mobilizując znaczące grupy wyborców, ale też generując silny sprzeciw i społeczny podział. Debata o wpływie jego polityki na austriacką prawicę i na kształt dyskursu publicznego trwa do dziś.

• Urodzenie: 26 stycznia 1950, Bad Goisern (Górna Austria)
• Funkcje: poseł (od 29 lat), wielokrotnie landeshauptmann Karyntii
• Partie: długo związany z FPÖ, od 2005 współzałożyciel i lider BZÖ
• Śmierć: 11 października 2008, wypadek drogowy