Ali Akbar Hashemi Rafsanjani — wpływowy irański polityk, prezydent 1989–1997

Ali Akbar Hashemi Rafsanjani — wpływowy polityk i prezydent Iranu (1989–1997), przewodniczący Rady Ekspertów, kontrowersje wokół majątku i polityki; życie i spuścizna (1934–2017).

Ali Akbar Hashemi Rafsanjani (Perski: اکبر هاشمی رفسنجانی Akbar Hāshemī Rafanjānī), Hashemi Bahramani (هاشمی بهرمانی) (25 sierpnia 1934 - 8 stycznia 2017) był jednym z najbardziej wpływowych irańskich przywódców powojennych. Był klerkiem, politykiem i pragmatycznym konserwatystą, który przez dekady odgrywał centralną rolę w systemie politycznym Iranu. Od 1989 r. aż do swojej śmierci w 2017 r. był przewodniczącym RadyRozeznawania Biegłych w Iranie, pełniąc funkcję arbitra politycznego i doradcy najwyższych władz.

Wczesne życie i działalność przedrewolucyjna

Urodził się w mieście Rafsanjan w rodzinie handlowej i od młodości studiował teologię w seminarium w Qom. W latach 60. i 70. uczestniczył w opozycji wobec reżimu szacha, co doprowadziło do kilku aresztowań. Po zwycięstwie rewolucji islamskiej w 1979 r. zyskał zaufanie Ruhollaha Chomejniego i szybko awansował w nowej strukturze władzy.

Kariera polityczna i kadencja prezydencka

W latach 1980–1989 pełnił ważne funkcje parlamentarne i państwowe, uczestnicząc aktywnie w zarządzaniu krajem w okresie wojny z Irakiem oraz odbudowy po jej zakończeniu. W 1989 r. został wybrany na urząd prezydenta Iranu i sprawował go przez dwie kadencje (1989–1997). Jako prezydent promował politykę gospodarczą nastawioną na odbudowę i liberalizację gospodarki, częściową prywatyzację przedsiębiorstw państwowych oraz zachęty dla inwestycji zagranicznych. W polityce zagranicznej starał się o złagodzenie izolacji Iranu i rozszerzenie kontaktów z krajami sąsiednimi i zachodnimi, choć jego zwolennicy i przeciwnicy różnie oceniali efekty tych działań.

Relacje z kolejnymi władzami i rola po prezydenturze

Po zakończeniu prezydentury pozostał jednym z najważniejszych graczy politycznych w Teheranie. Jako przewodniczący Rady pełnił funkcję łącznika między prezydentami, parlamentem i najwyższymi władzami religijnymi. W 2005 r. powrócił do czynnego startu w wyborach prezydenckich, podejmując próbę powrotu do Pałacu Prezydenckiego; w drugiej turze wyborów przegrał z Mahmudem Ahmadineżadem. W kolejnych latach często dystansował się od linii politycznej Ahmadineżada, krytykując m.in. politykę gospodarczą i niektóre decyzje międzynarodowe administracji.

Polityka gospodarcza i międzynarodowa

Rafsanjani był rzecznikiem bardziej pragmatycznego podejścia do gospodarki — opowiadał się za reformami rynkowymi i ograniczeniem roli państwa w niektórych sektorach. Zwolennicy przypisywali mu zasługi za programy naprawcze i odbudowę po wojnie, zaś krytycy zarzucali, że jego rządy sprzyjały koncentracji majątku i powstawaniu powiązań między elitami politycznymi a biznesem. Niektórzy komentatorzy uważali, że część decyzji zagranicznych i wewnętrznych podejmowanych w okresie jego wpływów przyczyniła się do zwiększenia presji międzynarodowej i nałożenia sankcji na Iran, m.in. w latach 1995 i 1996 roku.

Majętność, kontrowersje i zarzuty

Rafsanjani był jednym z zamożniejszych irańskich polityków; magazyn Forbes umieścił go na liście najbogatszych ludzi świata, a w Iranie zyskał przydomek Akbar Shah wskazujący na jego wielki majątek i wpływy. Wokół jego osoby i rodziny pojawiały się oskarżenia o korupcję i korzystanie z powiązań politycznych dla interesów gospodarczych. W przeszłości pojawiły się doniesienia, że jeden z jego synów został oskarżony o przyjęcie łapówki, choć część komentatorów uważała, że sprawy te nie doprowadzą do surowych wyroków. Krytycy podkreślali też, że akumulacja bogactwa w rękach elit politycznych osłabiała zaufanie publiczne.

Pozycja w ruchu reformistycznym i stosunek do kryzysów

W późniejszych latach Rafsanjani coraz częściej współpracował z umiarkowanymi i niektórymi środowiskami reformistycznymi, opowiadając się za większą otwartością polityczną i negocjacjami w sprawach spornych (w tym kwestii nuklearnej). W czasie protestów i sporów politycznych pełnił rolę doświadczonego polityka-senuora, starając się mediować między różnymi frakcjami reżimu.

Śmierć i ocena dorobku

Rafsanjani zmarł 8 stycznia 2017 roku w Teheranie na atak serca, w wieku 82 lat. Jego śmierć wywołała szerokie reperkusje polityczne i społeczne w Iranie — z jednej strony wspominano go jako architekta powojennej odbudowy i pragmatycznego stratega, z drugiej przypominano o zarzutach dotyczących korupcji i koncentracji władzy. Jego wkład w kształtowanie powojennego porządku politycznego w Iranie pozostaje przedmiotem intensywnej debaty: dla jednych był moderatorem i zwolennikiem modernizacji, dla innych elitarnym graczem odpowiedzialnym za utrwalanie wpływów w ramach systemu.

Najważniejsze stanowiska (wybrane)

• Przewodniczący RadyRozeznawania Biegłych w Iranie (1989–2017)
• Prezydent Iranu (1989–1997)
• Wieloletni wpływowy polityk i doradca najwyższych władz po rewolucji 1979 r.

Rafsanjani pozostawił po sobie złożone dziedzictwo polityczne — był postacią kluczową dla historii Islamskiej Republiki Iranu, której decyzje i wpływy odczuwalne były przez kolejne dekady.

Pytania i odpowiedzi

P: Kim był Ali Akbar Hashemi Rafsanjani?

P: Jaki miał pseudonim?

P: Co się stało, gdy ubiegał się o trzecią kadencję?

P: Jak prezydent Ahmadineżad skomentował politykę Rafsandżaniego?

P: O co został oskarżony jeden z jego synów?

P: Czy jego syn zostanie postawiony przed sądem?

P: Kiedy zmarł Ali Akbar Hashemi Rafsanjani?

Szukaj według litery