Federico Fellini (urodzony 20 stycznia 1920 roku w Rimini, zmarł 31 października 1993 roku w Rzymie) był włoskim filmowcem i reżyserem. Filmy Felliniego łączą w sobie pamięć, sen i fantazję.

Pierwszym filmem wyreżyserowanym przez Felliniego był Lo Sceicco Bianco (1951), z Alberto Sordi, napisany przez Michała Anio Antonioniego i Ennio Flaiano. Realizując ten film Fellini poznał Nino Rotę, muzyka, który miał za nim podążać do końca swojej kariery.

Fellini był żonaty z aktorką Giuliettą Masiną (1921-1994) od 1943 roku do swojej śmierci. W 1945 r. miał syna, który przeżył tylko 2 tygodnie; było to jedyne dziecko Felliniego i Giulietty Masiny. Masina wystąpił w wielu jego filmach. Marcello Mastroianni, Alberto Sordi i Anita Ekberg.

Poza realizacją filmów pisał także scenariusze do audycji radiowych, do filmów (głównie dla Roberto Rosselliniego) oraz pisał komiksowe gagi dla znanych aktorów, takich jak Aldo Fabrizi. Fellini wykonał także kilka rysunków (głównie ołówkiem na papierze), często humorystycznych portretów. Pierwszym sukcesem Felliniego było rysowanie zdjęć reklamowych do filmów.

W czasach faszyzmu awangardy jego pierwsze prace były dla Alleanza Cinematografica Italiana (ACI), firmy produkcyjnej Vittorio Mussoliniego, syna Benito, który przedstawił go Rosselliniemu.

W 1944 roku, po zakończeniu faszyzmu, otworzył w Rzymie sklep, w którym sprzedawał te rysunki. Sklep nosił nazwę (po angielsku) "The Funny Face Shop" i zawierał dzieła Felliniego i De Seta, Verdiniego, Cameriniego, Scarpellego, Majorany, Guasty, Giobbego, Attalo, Migneco (wszystkich pisarzy, reżyserów i innych intelektualistów pracujących dla kina włoskiego). W tym samym roku rozpoczął współpracę z Aldo Fabrizim przy filmie Roma Città Aperta Rosselliniego. Fellini brał również udział w pisaniu kolejnego filmu Rosselliniego: Paisà. Pisał także dla innych reżyserów, takich jak Alberto Lattuada, Pietro Germi i Luigi Comencini.

W 1987 roku został laureatem Oscara BAFTA, nagrody za całokształt twórczości. W 1993 roku otrzymał Oscara za całokształt twórczości.

Życie i kariera – uzupełnienie

Federico Fellini (pełne nazwisko Federico Fellini) urodził się w Rimini i początkowo pracował jako rysownik, satyryk i autor tekstów do audycji radiowych. W czasie II wojny światowej działał jako dziennikarz i rysownik, a po wojnie zajął się filmem, współpracując najpierw jako scenarzysta z Roberto Rossellinim przy takich filmach jak Roma città aperta i Paisà.

Jako reżyser Fellini wykształcił silnie rozpoznawalny styl, w którym łączył elementy autobiograficzne, groteskę, oniryczne wizje i barwne tableaux. Chociaż jego wczesny debiut reżyserski Lo sceicco bianco (premiera na początku lat 50.) był komercyjnym i formalnym początkiem kariery, to dopiero filmy z końca lat 50. i 60. przyniosły mu międzynarodową sławę.

Styl i tematyka

  • Oniryzm i pamięć: Fellini często przeplatał wspomnienia z fantazją, tworząc narracje o luźnej kompozycji, które przypominają strumień świadomości.
  • Autobiografia: Motywy z dzieciństwa w Rimini, życia artysty oraz relacji rodzinnych pojawiają się wielokrotnie (np. w Amarcord).
  • Karnawał i cyrk: Postacie cyrkowe, uliczne gawędy i barwne tłumy są stałym elementem jego świata filmowego.
  • Humor i groteska: Nawet poważne tematy Fellini potrafił ukazywać z ironią i surrealistycznym humorem.

Najważniejsze filmy (wybór) i ich krótki opis

  • La Strada (1954) – poruszająca opowieść o wędrownym artyście i młodej kobiecie, która przyniosła Felliniowi międzynarodowe uznanie.
  • Nights of Cabiria (1957) – historia prostytutki o wielkim sercu, film łączący humanizm z dramatem i humorem.
  • La Dolce Vita (1960) – obraz rzymskiego życia towarzyskiego i kryzysu wartości, który stał się jednym z jego najbardziej znanych dzieł.
  • 8½ (1963) – film o reżyserze cierpiącym na niemoc twórczą; uważany za jedno z najwybitniejszych dzieł kina autorefleksyjnego.
  • Amarcord (1973) – nostalgiczna opowieść o małym miasteczku i dorastaniu, z dużą dawką ciepła i humoru.

Współpracownicy i obsada

Fellini bardzo często pracował z tymi samymi ludźmi. Do najważniejszych współpracowników należeli:

  • Nino Rota – kompozytor, autor charakterystycznych ścieżek dźwiękowych do wielu filmów Felliniego.
  • Giulietta Masina – żona Felliniego i jego ulubiona aktorka, występowała w rolach kluczowych (m.in. La Strada, Nights of Cabiria).
  • Marcello Mastroianni – stały współpracownik, gwiazda takich filmów jak La Dolce Vita i 8½.
  • Inni aktorzy często pojawiający się w jego filmach to m.in. Alberto Sordi i Anita Ekberg.

Nagrody i wyróżnienia

Fellini był wielokrotnie nagradzany na arenie międzynarodowej. Wyróżnienia obejmują m.in. prestiżowe laury na festiwalach filmowych oraz nagrody za całokształt twórczości. W 1987 roku otrzymał nagrodę BAFTA za całokształt twórczości (Fellowship). W 1993 roku został uhonorowany Honorowym Oscarem (Academy Honorary Award) za całokształt twórczości – wyróżnienie, które podkreśliło jego wpływ na światowe kino.

Dziedzictwo

Wpływ Felliniego na kino jest ogromny: jego styl, obrazowanie snu i pamięci oraz połączenie realistycznych i fantastycznych elementów wpłynęły na pokolenia reżyserów na całym świecie. Jego filmy nadal są analizowane i pokazywane na festiwalach, wykładach akademickich oraz retrospektywach filmowych.

Bibliografia i źródła dodatkowe

Dla osób zainteresowanych pogłębieniem wiedzy polecamy monografie o Fellinim, opracowania krytyczne oraz retrospektywy filmowe. Wiele dobrych analiz stylu Felliniego można znaleźć w pracach poświęconych kinematografii włoskiej XX wieku.