Sir Andrew John Wiles, KBE, FRS (ur. Cambridge, 11 kwietnia 1953) jest brytyjskim matematykiem, laureatem Nagrody Abla i profesorem Royal Society Research na Uniwersytecie Oksfordzkim. Specjalizuje się w teorii liczb. Najbardziej znany jest z udowodnienia Ostatniego Twierdzenia Fermata. Od 1996 roku jest zagranicznym członkiem Narodowej Akademii Nauk Stanów Zjednoczonych.
Życie i edukacja
Andrew Wiles urodził się i wychował w Cambridge. Już jako dziecko był zafascynowany matematyką; w wieku dziesięciu lat po raz pierwszy przeczytał o Ostatnim Twierdzeniu Fermata i postanowił kiedyś je rozwiązać. Studiował matematykę na uniwersytecie, uzyskując kolejne stopnie naukowe i ostatecznie doktorat pod kierunkiem doświadczonych pracowników naukowych. Przez wiele lat pracował w ośrodkach badawczych w Wielkiej Brytanii i w Stanach Zjednoczonych, w tym na uniwersytecie Princeton, zanim objął stanowisko profesora Royal Society Research na Uniwersytecie Oksfordzkim.
Dowód Ostatniego Twierdzenia Fermata
Ostatnie Twierdzenie Fermata stwierdza, że równanie xⁿ + yⁿ = zⁿ nie ma nietrywialnych rozwiązań całkowitych dla całkowitych n większych niż 2. Twierdzenie to pozostawało nieudowodnione przez ponad 350 lat i stało się jednym z najsłynniejszych problemów matematycznych.
Wiles ogłosił pierwszą wersję swojego dowodu w 1993 roku podczas serii wykładów w Cambridge. Przez kilka lat pracował nad problemem w ścisłej tajemnicy, łącząc narzędzia z teorii liczb, teorii form modułowych oraz teorii krzywych eliptycznych. Jego podejście oparte było na koncepcjach związanych z przypuszczeniem Taniyamy–Shimury (znanym też jako twierdzenie o modularności), oraz na wyniku Ribeta, który powiązał hipotezę Fermata z nienormalnymi własnościami pewnych krzywych eliptycznych (tzw. krzywa Freya).
Po pierwszym ogłoszeniu wykryto lukę techniczną w dowodzie. Wiles, we współpracy z Richardem Taylorem, opracował poprawkę, a ostateczna poprawna wersja dowodu została opublikowana w 1995 roku. Ten sukces uznawany jest za przełomowy nie tylko dlatego, że rozwiązał długoletni problem, ale także dlatego, że wprowadził i rozwijał nowe metody w teorii liczb.
Metody i znaczenie naukowe
Dowód Wilesa wykorzystuje zaawansowane narzędzia z algebraicznej geometrii i teorii reprezentacji Galoisowskich: badane są własności krzywych eliptycznych i form modularnych oraz relacje pomiędzy nimi. Prace Wilesa przyczyniły się do rozwoju teorii modularności i głębszego zrozumienia struktury rozwiązań równań diofantycznych. Jego osiągnięcie zachęciło do dalszych badań nad uogólnieniami i konsekwencjami modularności w arytmetyce.
Nagrody i wyróżnienia
Za rozwiązanie Ostatniego Twierdzenia Fermata Andrew Wiles otrzymał wiele prestiżowych nagród i wyróżnień. Do najważniejszych należą m.in. tytuł rycerza (KBE), wybór na członka Royal Society (FRS) oraz przyznanie Nagrody Abla. Jest także przyjęty do zagranicznych akademii nauk, w tym do Narodowej Akademii Nauk Stanów Zjednoczonych (link).
Dziedzictwo
Praca Wilesa nad Ostatnim Twierdzeniem Fermata pozostaje jednym z najbardziej znanych i inspirujących przykładów współczesnej matematyki — pokazuje, jak głębokie i abstrakcyjne teorie mogą prowadzić do rozwiązania klasycznego problemu. Jego dowód stał się punktem odniesienia dla kolejnych badań w teorii liczb i przyczynił się do szerszego uznania znaczenia matematyki czystej w nauce.
