Ali Hassan Abd al‑Majid al‑Tikritieh (ar. علي حسن عبد المجيد التكريتي, 30 listopada 1941 – 25 stycznia 2010) był irackim politykiem i wysokim funkcjonariuszem partii Baas. W państwowej hierarchii pełnił różne funkcje wykonawcze i wojskowe, a w latach 80. i 90. zasłynął z brutalnych represji wobec opozycji wewnętrznej. Kurdowie nadali mu przydomek „Chemical Ali” z uwagi na użycie broni chemicznej przeciwko celom cywilnym.
Wczesne życie i powiązania rodzinne
Ali Hassan al‑Majid pochodził z miasta Tikrit. Był członkiem Partii Baas i jednym z krewnych ówczesnego kierownictwa Iraku — był pierwszym kuzynem prezydenta Iraku Saddama Husajna, co miało znaczący wpływ na jego karierę polityczną i dostęp do najważniejszych stanowisk państwowych.
Funkcje państwowe i rola w aparacie bezpieczeństwa
- Pełnił różne stanowiska rządowe, w tym ministra oraz wysokie funkcje wojskowe; był także jednym z przywódców organów bezpieczeństwa.
- Był znany jako ważny urzędnik irackiego reżimu, odpowiedzialny za operacje przeciwko rebeliantom i dysydentom.
- W czasie wojny w Zatoce Perskiej został mianowany gubernatorem okupowanego Kuwejtu.
Represje wobec opozycji
W latach 80. i 90. al‑Majid odegrał centralną rolę w akcjach wymierzonych przeciwko różnym grupom przeciwnym rządowi, zwłaszcza:
- przeciwko etnicznym Kurdów na północy, w tym przeciwko rebeliantom i ludności cywilnej;
- przeciwko szyickim dysydentom na południu kraju.
Metody represji obejmowały masowe deportacje, a także operacje, które według licznych relacji obejmowały użycie broni chemicznej przeciwko ludności cywilnej. Te działania są ściśle związane z kampanią znaną jako operacja al‑Anfal, skierowaną głównie przeciwko społeczności kurdyjskiej.
Aresztowanie, zarzuty i procesy
Po inwazji na Irak w 2003 roku al‑Majid został zatrzymany przez siły koalicyjne. Postawiono mu wiele zarzutów karnych związanych z polityką represji okresu rządów reżimu:
- zarzuty zbrodni wojennych;
- zarzuty popełnienia zbrodni przeciwko ludzkości;
- zarzuty ludobójstwa w związku z działaniami przeciwko Kurdom.
W czerwcu 2007 roku został skazany i otrzymał karę śmierci za zbrodnie związane z kampanią al‑Anfal. Jego odwołania były rozpatrywane w kolejnych latach; wyroki śmierci były potwierdzane przez sądy irackie i ostatecznie wykonane.
Wyrok i wykonanie kary
Po kolejnym utrzymaniu wyroków apelacyjnych al‑Majid został wykonany poprzez powieszenie 25 stycznia 2010 roku. Jego procesy i kary były elementem większych debat prawnych i politycznych dotyczących odpowiedzialności za zbrodnie reżimów autorytarnych oraz sposobu rozliczania zbrodni międzynarodowych w systemie krajowym.
Ocena historyczna i spuścizna
- Al‑Majid pozostaje postacią kontrowersyjną: dla wielu Kurdyjczyków i ofiar polityki reżimu jest symbolem brutalności i stosowania broni masowego rażenia przeciwko cywilom.
- Jego przypadek jest przywoływany w dyskusjach o odpowiedzialności karnej liderów państwowych oraz o mechanizmach zapobiegania nadużyciom w czasie konfliktów wewnętrznych.
- Spór o ocenę działań i sposób prowadzenia procesów ukazuje też trudności prawne i polityczne związane z rozliczaniem zbrodni z przeszłości.
Najważniejsze fakty — skrót
- Urodzony 30 listopada 1941; zmarł 25 stycznia 2010.
- Był wysoki rangą urzędnikiem irackiego reżimu i członkiem partii Baas.
- Pełnił funkcje rządowe, m.in. jako minister oraz gubernator okupowanego Kuwejtu podczas wojny w Zatoce Perskiej.
- Był krewnym prezydenta Iraku Saddama Husajna.
- Oskarżany o represje przeciwko Kurdom i szyitom, w tym o użycie broni chemicznej.
- Aresztowany po inwazji z 2003 roku, oskarżony o zbrodnie wojenne, zbrodnie przeciwko ludzkości i ludobójstwo.
- Skazany i skazany na śmierć (wykonywana kara).