Wiceprezydenci Indii — rola, sposób wyboru i pełna lista urzędników

Rola i podstawowe obowiązki

Artykuł 63 indyjskiej konstytucji stanowi, że „będzie wiceprzewodniczący”. W praktyce wiceprezydent:

• pełni obowiązki prezydenta Indii w przypadku jego nieobecności, rezygnacji, śmierci, impeachmentu lub innych przyczyn uniemożliwiających sprawowanie urzędu,
• jest z urzędu przewodniczącym (Chairman) Rajya Sabha — izby wyższej parlamentu,
• reprezentuje państwo w czynnościach określonych konstytucyjnie i protokolarnie,
• zazwyczaj nie pełni funkcji w rządzie wykonawczym ani nie należy formalnie do gabinetu; urząd ma charakter apolityczny, chociaż kandydaci często są popierani przez partie polityczne.

Sposób wyboru i kadencja

Wiceprezydent jest wybierany pośrednio przez odpowiednie kolegium wyborcze. Kolegium to składa się z członków obu izb parlamentu (Lok Sabha i Rajya Sabha). Wybory przeprowadzane są w głosowaniu tajnym, zwykle według systemu proporcjonalnej reprezentacji przy użyciu głosowania przenośnego (single transferable vote). Kadencja wiceprezydenta trwa pięć lat i osoba ta może być wybrana ponownie.

Uprawnienia dotyczące rezygnacji i odwołania

Wiceprezydent może złożyć rezygnację na piśmie do prezydenta. Zasady szczegółowe dotyczące odwołania lub innych trybów usunięcia z urzędu określają przepisy konstytucyjne i ustawowe; w praktyce wszelkie procedury muszą respektować konstytucyjne gwarancje i procedury parlamentarne.

Pensja

Obecnie pensja wiceprezydenta wynosi 125 000 rupii (INR) miesięcznie. Kwota może ulegać zmianom w zależności od ustawowych korekt i uchwał finansowych.

Pełna lista wiceprezydentów Indii (stan na 2024)

Poniższa lista zawiera kolejnych wiceprezydentów Indii, lata urzędowania, partię oraz prezydentów, pod których kadencję podlegała funkcja. Symbol † oznacza zgon w urzędzie.

1. Sarvepalli Radhakrishnan (1888–1975) — wiceprezydent 13 maja 1952 – 12 maja 1962; niezależny; później wybrany na prezydenta Indii.
2. Zakir Husain (1897–1969) — wiceprezydent 13 maja 1962 – 13 maja 1967; niezależny; następnie prezydent Indii.
3. V. V. Giri (1894–1980) — wiceprezydent 13 maja 1967 – 3 maja 1969; niezależny; potem prezydent Indii.
4. Gopal Swarup Pathak (1896–1982) — wiceprezydent 31 sierpnia 1969 – 30 sierpnia 1974; niezależny.
5. B. D. Jatti (1912–2002) — wiceprezydent 31 sierpnia 1974 – 30 sierpnia 1979; Indyjski Kongres Narodowy (INC).
6. Mohammad Hidayatullah (1905–1992) — wiceprezydent 31 sierpnia 1979 – 30 sierpnia 1984; niezależny (były sędzia i główny sędzia Sądu Najwyższego).
7. R. Venkataraman (1910–2009) — wiceprezydent 31 sierpnia 1984 – 24 lipca 1987; Indyjski Kongres Narodowy; później prezydent Indii.
8. Shankar Dayal Sharma (1918–1999) — wiceprezydent 3 września 1987 – 24 lipca 1992; Indyjski Kongres Narodowy; potem prezydent Indii.
9. K. R. Narayanan (1920–2005) — wiceprezydent 21 sierpnia 1992 – 24 lipca 1997; Indyjski Kongres Narodowy; następnie prezydent Indii.
10. Krishan Kant (1927–2002) † — wiceprezydent 21 sierpnia 1997 – 27 lipca 2002; Janata Dal; zmarł w trakcie pełnienia urzędu.
11. Bhairon Singh Shekhawat (1923–2010) — wiceprezydent 19 sierpnia 2002 – 21 lipca 2007; Bharatiya Janata Party (BJP).
12. Mohammad Hamid Ansari (1937–) — wiceprezydent 11 sierpnia 2007 – 11 sierpnia 2017; popierany przez koalicję rządzącą (m.in. INC); pełnił urząd przez dwie kadencje.
13. Venkaiah Naidu (1949–) — wiceprezydent 11 sierpnia 2017 – 11 sierpnia 2022; Bharatiya Janata Party (BJP).
14. Jagdeep Dhankhar (1951–) — wiceprezydent od 11 sierpnia 2022; wcześniej gubernator stanu; obecny urząd.

Klucz kolorystyczny (oryginalne oznaczenia)

• Wiceprzewodniczący był kandydatem niezależnym (5)
• Wiceprzewodniczący był kandydatem Kongresu Narodowego Indii (INC) (5)
• Wiceprzewodniczący był kandydatem partii Bharatiya Janata (BJP) (2)
• Wiceprzewodniczący był kandydatem partii Janata Dal (JD) (1)

Legenda: † Zmarł w biurze.

Linia czasowa: funkcja wiceprezydenta została ustanowiona po przyjęciu konstytucji i od 1952 r. do dziś pełni istotną rolę w systemie konstytucyjnym Indii, zarówno jako zastępca prezydenta, jak i przewodniczący izby wyższej parlamentu.

Patrz także