Podbój Hispanii przez Umajjadów był ekspansją kalifatu Umajjadów nad Hispanią, rozpoczętą w 711 roku i trwającą w fazie podboju i konsolidacji przez kilka dekad — do śmierci Abd ar‑Rahmana I w 788 roku.
Tło i przebieg inwazji
W 711 roku na Półwyspie Iberyjskim wylądowała armia dowodzona przez tariqa ibn Ziyada i wspierana przez wysłanników gubernatora Afryki Północnej; siły te szybko rozbiły siły królestwa Wizygotów w bitwie pod Guadalete i w krótkim czasie opanowały większość półwyspu. Lądowanie nastąpiło u wejścia do cieśniny, nad którym później utrwaliła się nazwa (Gibraltaru).
Skład armii i motywacje
Armia podbijająca składała się w dużej mierze z Berberów z północno‑zachodniej Afryki, którzy niedawno przeszli na islam i zostali zrekrutowani do kampanii. Obok nich służyli Arabowie i lokalni sprzymierzeńcy. Podboje pociągnęły za sobą szybkie przejęcie miast i dóbr, a także nowe możliwości dla dowódców i osadników.
Utworzenie al‑Andalus i władza Umajjadów
W wyniku zwycięstw powstało al‑Andalus — terytorium muzułmańskie na Półwyspie Iberyjskim. Początkowo administracja była bezpośrednio związana z władzami w Afryce Północnej i z Umajjadami w Damaszku, lecz po obaleniu kalifatu Umajjadów w Damaszku około 750 roku n.e. część Umajjadów znalazła się poza wpływem Abbasydów. Jeden z książąt Umajjadów, Abd ar‑Rahman I, uciekł na Iberię i w 756 roku opanował Kordobę, gdzie ogłosił się emiratem — tak narodził się Emirat Kordowy, który Abd ar‑Rahman I rządził do swojej śmierci w 788 roku.
Ekspansja na północ i zatrzymanie w Europie
Po zdobyciu większości półwyspu armie muzułmańskie przekroczyły Pireneje i podjęły kampanie w południowej Galii (Septimania). Najazdy te doprowadziły do krótkotrwałego opanowania kilku ośrodków w południowej Francji, lecz dalszy napór został zatrzymany. W 732 roku siły frankijskie pod dowództwem Karola Martela pokonały muzułmańskie oddziały w bitwie pod Tours (Poitiers), co zahamowało ekspansję na północny zachód i przesądziło o granicach wpływów w zachodniej Europie.
Społeczeństwo, administracja i konflikty wewnętrzne
Al‑Andalus szybko stało się mozaiką ludów i wyznań — Arabowie, Berberowie, miejscowi chrześcijanie i żydzi współistnieli w różnym układzie prawnym i gospodarczym. Kordoba rozwinęła się jako ośrodek administracyjny, kulturalny i gospodarczy. Jednocześnie napięcia społeczne i etniczne, spory o łupy wojenne i niesatysfakcjonujący podział zdobyczy prowadziły do buntów (między innymi powstanie Berberów w latach 740.), a dalsze rozbicia polityczne i rywalizacje wewnątrz muzułmańskiego świata wpływały na kształtowanie się lokalnej władzy.
Kontekst długofalowy i znaczenie
Choć kalifat Umajjadów w Damaszku upadł pod koniec VII wieku islamskiego (około 750), dynastia Umajjadów utrzymała się i rozwinęła autonomicznie w al‑Andalus. Rządy Umajjadów w Iberii przekształciły się później w Kalifat Kordoby (ogłoszony przez Abd ar‑Rahmana III w 929), a system polityczny i kulturalny, który powstał na Półwyspie Iberyjskim, przetrwał w różnych formach aż do rozpadu muzułmańskiej jedności politycznej w 1031 roku.
Okres od początku podbojów w 711 roku do upadku ostatniego muzułmańskiego państwa w bitwie pod Granadą w 1492 roku nazywany jest rekonkwistą. Podbój Hiszpanii przez Umajjadów był zarazem największym osiągnięciem ekspansji muzułmańskiego panowania w Europie i początkiem wielowiekowego procesu historycznego, który odcisnął trwałe piętno na kulturze, gospodarce i krajobrazie Półwyspu Iberyjskiego.
