Trier of fact — osoba lub organ ustalający fakty w postępowaniu

Kto może być trier of fact?

• Ława przysięgłych — w procesach z udziałem jury, ława przysięgłych rozstrzyga, jakie wydarzenia zaistniały i czy zarzuty zostały udowodnione.
• Sędzia — w tzw. bench trial, czyli gdy brak ławy przysięgłych, sędzia pełni równocześnie funkcję ustalającą fakty i stosującą prawo.
• Organy administracyjne i komisje — w postępowaniach administracyjnych trier może być sędzia administracyjny, komisja lub zarząd organu decyzyjnego.
• Arbitraż — w sprawach arbitrażowych fakty ustala arbiter lub zespół arbitrów.

Funkcja i wpływ ustaleń faktycznych

Rola trier of fact polega na ocenianiu wiarygodności dowodów, świadków i materiałów. Po dokonaniu ustaleń faktu następuje zastosowanie odpowiednich reguł prawnych przez organ orzekający. W procesach z ławą przysięgłych sędzia udziela instrukcji prawnych dotyczących standardu dowodu, elementów roszczenia lub zarzutu oraz zakresu oceny dowodów — są to instrukcje, które mają pomóc ławie przysięgłych w podjęciu decyzji.

Zasady dowodowe i standardy rozstrzygnięć

Ustalanie faktów wiąże się z określonymi standardami dowodu. W systemach opartych na prawie anglosaskim w sprawach karnych zwykle obowiązuje standard „ponad uzasadnioną wątpliwość” (beyond reasonable doubt), natomiast w sprawach cywilnych przeważa standard 'przewagi dowodów' (preponderance of the evidence). To trier of fact ocenia, czy zebrane dowody spełniają wymagany standard i czy należy przyznać rację powołującej się strony lub pozwanemu — na przykład powód lub pozwany.

Znaczenie praktyczne i rozróżnienia

Rozróżnienie między ustalaniem faktów a stosowaniem prawa ma znaczenie proceduralne i apelacyjne: błędy w ustaleniach faktycznych są zwykle oceniane inaczej niż błędy prawa. Terminologia ewoluowała — niekiedy "trier of fact" uznaje się za starsze określenie, a "finder of fact" pojawia się w nowszych tekstach anglojęzycznych — jednak istota funkcji pozostaje taka sama: niezależnie od nazwy, zadaniem jest obiektywne ustalenie, co się wydarzyło, na podstawie zgromadzonych dowodów.

Przykłady i uwagi końcowe

W praktyce rozstrzygnięcie trier of fact decyduje o wyniku sporu — np. o skazaniu lub uniewinnieniu w sprawie karnej, albo o przyznaniu albo oddaleniu roszczenia w sprawie cywilnej. W zależności od systemu prawnego możliwości ponownego rozpatrzenia ustaleń faktu oraz ich korekty przez instancje odwoławcze są ograniczone i regulowane odrębnymi regułami procedury.