Ziemia Północna (ros. Severnaya Zemlya) to grupa kilkudziesięciu wysp położonych na Oceanem Arktycznym na północ od Syberii. Archipelag znajduje się w obszarze, gdzie stykają się akweny pomiędzy Morzem Laptev i Morzem Karskim; w praktyce dzieli te dwa morza i ma istotne znaczenie dla warunków oceanicznych i lodowych w regionie. Historycznie miejsce to znane było pod nazwą Ziemia Cesarza Mikołaja II, a dziś należy administracyjnie do Kraju Krasnojarskiego w Federacji Rosyjskiej.
Charakterystyka i infrastruktura
Archipelag składa się z około trzydziestu wysp różnej wielkości, o wybrzeżach często przepołowionych fiordami i pokrytych lodowcami. Wyspy są generalnie niezamieszkane przez stałą ludność; obecność ludzi ogranicza się do punktów badawczych i tymczasowych stacji. Na jednej z wysp znajduje się stacja meteorologiczna — zwana w źródłach stacją na wyspie Golomjanny — która pełni funkcję pomiarową i bazową dla krótkotrwałych pobytów badaczy: stacja meteorologiczna, naukowcy.
Krótka historia odkryć i badań
Obszar był odnotowany po raz pierwszy w 1913 roku, a jego szczegółowe skartowanie i badania przeprowadzono w okresie 1930–1932. W kontekście kartografii arktycznej Severnaya Zemlya uchodzi za jedno z później rozpoznanych większych skupisk wysp na Ziemi. Informacje te pochodzą z relacji ekspedycji i prac badawczych przeprowadzonych w pierwszej połowie XX wieku: pierwsze wzmianki, mapowanie 1930–1932.
Znaczenie geograficzne i środowiskowe
Archipelag pełni rolę naturalnego „rozdzielnika” pomiędzy Morzem Laptev a Morzem Karskim, co ma konsekwencje dla prądów, lodu morskiego i ekosystemów. Położenie Ziemi Północnej wpływa także na warunki przejścia morskiego wzdłuż północnych wybrzeży Eurazji — tzw. Przejście Północno-Wschodnie. Topnienie stałego lodu morskiego i sezonowe jego cofanie się ma bezpośrednie skutki dla dostępności tych szlaków. W późnych latach obserwowano epizody otwartych wód wokół archipelagu, czego najbardziej komentowanym przykładem był okres lata 2012 roku, kiedy zasięg pokrywy lodowej osiągnął rekordowe wartości niskie, a na północ od wysp pojawiły się rozległe obszary wolne od kry.
- Główne cechy: kilkadziesiąt wysp, lodowce, surowy klimat polarny.
- Administracja: część Kraju Krasnojarskiego, Rosja — Rosja.
- Badania: stacje meteorologiczne i ekspedycje sezonowe — stacja, personel naukowy.
Rola dla nauki, żeglugi i przyrody
Z punktu widzenia naukowego archipelag jest ważnym miejscem do monitoringu zmian klimatu, dynamiki lodowcowej i stanu lodu morskiego. Dla żeglugi arktycznej położenie wysp ma znaczenie orientacyjne i operacyjne przy planowaniu tras północnych; gdy pokrywa lodowa się kurczy, możliwości korzystania z Przejścia Północno-Wschodniego rosną, co rodzi zarówno potencjalne korzyści ekonomiczne, jak i nowe wyzwania środowiskowe. Obszar jest również siedliskiem arktycznych zwierząt morskich i ptaków, które wykorzystują wybrzeża i otwarte wody w sezonie letnim.
Więcej informacji i mapy można znaleźć w źródłach poświęconych geografii arktycznej oraz w raportach monitoringu lodu morskiego: archipelag, dane historyczne, mapowanie, Ocean Arktyczny i analizach dotyczących zmian klimatu.
