Riquet z kitką (francuski tytuł: Riquet à la houppe) to bajka autorstwa Charlesa Perraulta. Po raz pierwszy została opublikowana w Paryżu w 1697 roku przez Claude'a Barbina w zbiorze Histoires ou contes du temps passé, zawierającym osiem baśni Perraulta. Utwór jest przykładem tzw. bajki literackiej — powstał w obrębie literatury barokowej, a nie jako bezpośrednia tradycja ustna.
Treść w skrócie
Bajka opowiada o księciu Riquet, nazywanym „z kitką” ze względu na charakterystyczny pęczek włosów. Riquet jest brzydki, lecz bardzo bystry i posiada nadnaturalną zdolność obdarowywania innych roztropnością. Zakochuje się w pięknej, ale pozbawionej rozumu księżniczce; proponuje jej, że uczyni ją mądrą pod warunkiem, iż zgodzi się zostać jego żoną. Historia pokazuje, jak przemienia się życie bohaterów, gdy jeden z nich ofiaruje drugiemu cenną cechę — w tym wypadku inteligencję — i jak uczy to dokonywania właściwych wyborów w miłości i na dworze królewskim. Perrault kończy opowieść pogodnym finałem, w którym wartości wewnętrzne i wzajemne porozumienie prowadzą do szczęścia małżeńskiego.
Motywy i interpretacja
Główne motywy baśni to kontrast między urodą a rozumem oraz wymiana darów jako zasada zawierania związku. Perrault zdaje się propagować myśl, że uroda bez rozumu nie wystarcza do trwałego szczęścia, a równocześnie — że miłość i wzajemne uzupełnianie się cech mogą przemieniać życie bohaterów. W opowieści pojawia się również element magicznej interwencji — typowy dla bajki literackiej — oraz motyw próby i wyboru stojącego przed bohaterką.
Powiązania literackie i źródła
Opowieść Perraulta nie jest bezpośrednio zaczerpnięta z podań ludowych, lecz korzysta z motywów znanych z mitów i literatury, co wiąże ją z wątkami takimi jak Piękna i Bestia czy mit o Kupidynie i Psyche. W literaturze wcześniejszej i współczesnej Perraultowi można znaleźć podobne fabuły: wersję Catherine Bernard w jej powieści "Inès du Cordoue" (1695) oraz utwór Marie-Jeanne Lhéritier zatytułowany "Ricdin-Ricdon". Z kolei analogie można też odnaleźć w opowieści Giambattisty Basile "Lo Cattenaccio" (Kłódka) z Pentamerone.
Znaczenie i recepcja
Riquet z kitką bywa analizowany jako typowy przykład literackiej bajki XVII wieku, łączącej elementy moralne z subtelną satyrą na dworskie obyczaje. Tekst Perraulta wpłynął na kształtowanie się kanonu baśni w literaturze europejskiej i stał się jednym z punktów odniesienia dla późniejszych adaptacji oraz reinterpretacji tematu wymiany darów i wartości wewnętrznych wobec urody.
Adaptacje i wpływy
Bajka była adaptowana i przywoływana w różnych formach — od literackich parafraz po ilustracje i opracowania krytyczne — choć nie osiągnęła takiej popularności adaptacyjnej jak niektóre inne perraultowskie tytuły. Jej motywy pojawiały się w dyskusjach o normach małżeńskich i o tym, co w związku powinno mieć pierwszeństwo: wygląd czy charakter.
Riquet à la houppe pozostaje ciekawym przykładem tego, jak klasyczna bajka może łączyć elementy fantastyczne z refleksją nad etyką i społecznymi oczekiwaniami wobec kobiet i mężczyzn. Jako tekst literacki służy także badaniom porównawczym nad genezą i przemianami motywów baśniowych w Europie.
