Bab-el-Mandeb, co po arabsku oznacza "Brama Łez", to cieśnina pomiędzy Jemenem na Półwyspie Arabskim, Dżibuti i Erytreą, na północ od Somalii, w Rogu Afryki, łącząca Morze Czerwone z Kanałem Guardafui i Zatoką Adeńską. W języku angielskim bywa nazywana także Cieśniną Mandabską. Jej położenie sprawia, że jest to jedno z kluczowych naturalnych przejść morskich na trasie łączącej Europę i Azję przez Kanał Sueski.

Nazwa i legenda

Nazwa "Bab el-Mandeb" nawiązuje do zagrożeń związanych z żeglugą w tym rejonie — silnych prądów, mielizn i gwałtownych wiatrów. Według arabskiej legendy nazwa ma też pochodzić od liczby osób utopionych w wyniku trzęsienia ziemi, które w legendarnym opisie oddzieliło Azję od Afryki.

Charakterystyka fizyczna

Odległość pomiędzy brzegami wynosi około 20 mil (około 30 km) od Ras Menheli w Jemenie do Ras Siyan w Dżibuti. Wyspa Perim (znana też jako Mayyun) dzieli cieśninę na dwa główne kanały:

  • kanał wschodni, znany jako Bab Iskender (Cieśnina Aleksandra) — ma około 2 mil (3 km) szerokości i około 16 sążni (ok. 30 m) głębokości;
  • kanał zachodni, nazywany Dact-el-Majun — szerokość wynosi około 16 mil (25 km), a głębokość sięga około 170 sążni (ok. 310 m).

W pobliżu wybrzeża Dżibuti leży grupa mniejszych wysp znanych jako „Siedmiu Braci”. Cieśnina charakteryzuje się zmiennymi prądami i silnymi przypływami, które mogą utrudniać nawigację, zwłaszcza dla mniejszych jednostek.

Znaczenie gospodarcze i strategiczne

Bab el-Mandeb jest strategicznym wąskim gardłem morskiego transportu towarów między Oceanem Indyjskim a Morzem Śródziemnym (przez Morze Czerwone i Kanał Sueski). W 2006 r. przez cieśninę przepływało dziennie około 3,3 mln baryłek (520 000 m3) ropy naftowej, z łącznej globalnej przepustowości wynoszącej wówczas około 43 mln baryłek dziennie (6 800 000 m3/d). Nawet bez najnowszych danych liczb tych nie należy lekceważyć — ewentualne zakłócenia ruchu w Bab el-Mandeb mają poważne konsek­wencje dla handlu międzynarodowego i cen surowców energetycznych.

Historia, bezpieczeństwo i ochrona środowiska

Przez wieki cieśnina była ważnym szlakiem handlowym, ale też miejscem potyczek i ryzyka morskiego. Współcześnie region ten bywa narażony na:

  • działania piractwa i napadów z morza (szczególnie w erze intensywnych działań pirackich u wybrzeży Somalii);
  • zagrożenia wynikające z konfliktów politycznych w państwach przyległych oraz zbrojnych działań nieregularnych grup, co wymaga międzynarodowej obecności okrętów patrolowych;
  • ryzyko zanieczyszczeń i wycieków ropy, związane z intensywnym ruchem tankowców i statków handlowych;
  • wrażliwość ekosystemów przybrzeżnych — rafy koralowe, łowiska i siedliska ptaków morskich podlegają degradacji przy wzmożonym ruchu i zanieczyszczeniach.

W odpowiedzi na te zagrożenia wiele państw i organizacji międzynarodowych zwiększyło patrole i współpracę morską w regionie, a także inwestuje się w monitoring i środki zapobiegania zanieczyszczeniom.

Żeglugowe i nawigacyjne uwagi

Nawigacja przez Bab el-Mandeb wymaga uwzględnienia lokalnych warunków: silnych prądów, zmiennych warunków pogodowych (wpływ monsunów) oraz ograniczeń głębokości w niektórych miejscach. Trasy często są zarządzane i monitorowane przez odpowiednie władze morskie, a statki handlowe stosują wyznaczone korytarze i środki bezpieczeństwa, by zminimalizować ryzyko kolizji czy zatrzymania.

Bab-el-Mandeb pozostaje jednym z najważniejszych punktów strategicznych dla międzynarodowej żeglugi — zarówno z perspektywy gospodarczej, jak i bezpieczeństwa morskiego. Jako obszar o dużej intensywności ruchu i wrażliwych ekosystemach wymaga stałej uwagi ze strony społeczności międzynarodowej.