Onam to najpopularniejsze święto plonów w stanie Kerala w Indiach. Onam jest oficjalnym świętem państwowym Kerali od 1960 roku. Jest obchodzone z radością i entuzjazmem w całym stanie przez Malajalczyków bez względu na religię, kastę czy wyznanie. Zgodnie z popularną legendą, święto obchodzone jest na powitanie króla Mahabali, którego duch podobno odwiedza Keralę w czasie Onam.

Onam to 10-dniowe święto obchodzone na początku miesiąca Chingam, pierwszego miesiąca kalendarza malajalam (Kollavarsham). Odpowiada to miesiącowi od sierpnia do września według kalendarza gregoriańskiego. Spośród tych 10 dni najważniejsze są pierwszy dzień, Atham i dziesiąty dzień, Thiruvonam.

Legenda i znaczenie

Najbardziej rozpowszechniona legenda związana z Onamem mówi o królu Mahabali — sprawiedliwym i szczodrym władcy, który rządził Kerala w czasach, gdy na ziemi panowali asury (demony). Bóg Wisznu, w awatarze karłowatego Brahmana o imieniu Vamana, poprosił Mahabaliego o kawałek ziemi obejmujący trzy kroki. Po spełnieniu prośby Vamana zamienił się w istotę kosmicznych rozmiarów i jedną stopą objął ziemię, drugą niebo; trzeciego kroku Mahabali ofiarował własną głowę. W zamian za jego pokorę i pobożność Wisznu pozwolił mu raz w roku odwiedzić swój lud — stąd obchody Onamu jako czasu radości, pamięci i błogosławieństwa dla plonów oraz dobrobytu.

Zwyczaje i obrzędy

  • Pookalam — wielobarwne kobierce z kwiatów układane przed domami. Pookalam powstaje stopniowo: każdego dnia dodaje się kolejny, większy krąg kwiatów, jako wyraz powitania króla Mahabali.
  • Onasadya — uroczysty, obfity posiłek serwowany na liściach bananowca. Tradycyjnie jest to zestaw licznych wegetariańskich potraw: ryż, sambar, rasam, avial, olan, kichadi, thoran, różne pikle, papadam oraz kilka rodzajów payasam (słodki pudding). Rodziny przygotowują dziesiątki potraw, a posiłek jest ważnym momentem spotkań rodzinnych.
  • Vallamkali (wyścigi łodzi) — popularne wyścigi łodzi wiosłowych, z najsłynniejszym Nehru Trophy Boat Race na jeziorze Punnamada w okolicach Alappuzha.
  • Pulikali — widowiskowy „taniec tygrysa”, gdzie mężczyźni malują swoje ciała na wzór tygrysów i wykonują energetyczne układy taneczne; szczególnie widoczny w Thrissur.
  • Tańce i przedstawienia — tradycyjne formy sztuki scenicznej, takie jak Kathakali, Mohiniyattam czy Kaikottikali (taniec kobiet), często prezentowane podczas obchodów.
  • Athachamayam — dawny uroczysty pochód inaugurujący Onam w niektórych miejscowościach; dziś bywa odtwarzany jako barwna procesja z muzyką i kostiumami.
  • Onakkodi — zwyczaj wymiany nowych ubrań i obdarowywania dzieci strojem oraz drobnymi upominkami.

Główne dni Onamu

Święto trwa dziesięć dni. Nazwy poszczególnych dni różnią się regionalnie, lecz często wymieniane są kolejno: Atham (pierwszy dzień), Chithira, Chodhi, Vishakam, Anizham, Thriketta, Moolam, Pooradam, Uthradom oraz Thiruvonam (główny, dziesiąty dzień obchodów). To w dniu Thiruvonam rodziny spotykają się na wspólnym posiłku i odwiedzają krewnych, a większość uroczystości osiąga szczyt.

Onam dziś — wymiar społeczny i kulturowy

Onam zachowuje znaczenie święta plonów i dziękczynienia, ale też jest ważnym elementem tożsamości kulturowej Kerali. Święto jednoczy ludzi niezależnie od wyznania — Hindusi, chrześcijanie i muzułmanie wspólnie biorą udział w przygotowaniach i obchodach. W miastach i wsi organizowane są publiczne festyny, występy artystyczne i zawody sportowe, a tradycyjne zwyczaje łączą się z nowoczesnymi formami rozrywki.

Praktyczne informacje

  • Termin: Onam przypada na przełom sierpnia i września (miesiąc Chingam w kalendarzu malajalam).
  • Święto państwowe: Onam jest dniem wolnym od pracy w stanie Kerala (oficjalnie od 1960 r.).
  • Dla odwiedzających: to najlepszy czas, by zobaczyć lokalne tradycje, obejrzeć wyścigi łodzi i skosztować Onasadya w domach lub hotelach oferujących tradycyjne menu.

Onam to połączenie religii, legendy, kultury i sezonowych obchodów — święto, które podkreśla wspólnotowy wymiar życia w Kerali oraz radość z dobrych zbiorów i rodzinnego zjednoczenia.