W 2015 r. islamscy ekstremiści zabili w Bangladeszu czterech blogerów i wydawcę. W raporcie Committee to Protect Journalists stwierdzono, że Bangladesz jest czwartym najbardziej śmiercionośnym krajem dla dziennikarzy.

Tło

Ataki na świeckich intelektualistów, blogerów i działaczy na rzecz wolności słowa nasiliły się w Bangladeszu po fali protestów i ruchu Shahbag (শাহবাগ আন্দোলন), który w 2013 r. domagał się kar za zbrodnie wojenne z czasu niepodległości. Celem napastników stali się przede wszystkim krytycy religijnych ekstremizmów, ateiści, obrońcy praw kobiet i osoby promujące sekularyzm. Wiele zabójstw przypisuje się organizacjom o powiązaniach z międzynarodowym dżihadem oraz lokalnym bojówkom islamistycznym.

Grupa Ansarullah i lista celów

W 2013 r. lokalna grupa określana jako Al-Kaidy o nazwie Ansarullah Bengali Team miała rzekomo sporządzoną listę 84 nazwisk osób, które chciała uciszyć. Według ujawnionych informacji do 2015 roku co najmniej osiem osób z tej listy zostało zamordowanych: Avajit Roy, Rajeeb Haider, Jafar Munshi, Mamun Hossain, Jagatjyoti Talukder, Arif Hossain Dwip, Ziauddin Zakaria Babu i Wasikur Rahman.

Przebieg ataków i metody

Ataki miały charakter brutalnych napaści – ofiary były często ścinane lub dźgane na ulicy, w parkach lub przy wejściu na targi książki. Napastnicy działali zwykle szybko i w biały dzień, co potęgowało efekt zastraszenia. Część ataków była motywowana oskarżeniami o „zniesławienie religii” lub „bluźnierstwo” wobec osób, które publicznie kwestionowały tradycyjne interpretacje religijne lub promowały prawa kobiet i świeckość państwa.

Wybrane ofiary i ich działalność

  • Avijit Roy (Avajit Roy) – amerykańsko-bangladeski bloger i założyciel portalu Mukto-Mona, krytyk religijnego dogmatyzmu; zamordowany w 2015 r.
  • Wasikur (Washiqur) Rahman – bloger, zabity w 2015 r.
  • Ananta Bijoy Das – bloger, zamordowany w 2015 r.
  • Niloy Neel (Niloy Chakrabarty) – bloger, zabity w 2015 r.
  • Faisal Arefin Dipan – wydawca związany z publikacjami świeckimi, zamordowany w 2015 r.; był jednym z wydawców publikujących prace krytyczne wobec ekstremizmu.
  • Rajeeb/Rajib Haider – aktywista ruchu Shahbag, zabity w 2013 r.
  • Inne wymienione na liście osoby to m.in. জাফর মুন্সি (Jafar Munshi) i অঞ্জলী দেবীর (Anjali Devi) — część ataków tłumaczono rzekomym „zniesławieniem religii”, np. gdy komuś zarzucano, że nie wymusza noszenia hidżabu na studentkach.
  • Wśród osób związanych z Shahbag wymieniani są też: Ashraful Alam (আশরাফুল আলম), Arif Raihan Deep (আরিফ রায়হান দীপ), Nurul Islam Faruki (নুরুল ইসলাম ফারুকী), Jagat Jyoti Talukder (জগৎজ্যোতি তালুকদার) i Jakaria Babu (জাকারিয়া বাবু).

Reakcje i śledztwa

Międzynarodowe organizacje praw człowieka i wolności prasy potępiły serię zabójstw i wezwały rząd Bangladeszu do zapewnienia lepszej ochrony wolności słowa oraz skutecznego ścigania sprawców. W odpowiedzi władze prowadziły śledztwa i zatrzymania podejrzanych, ale krytycy wskazywali na braki w skuteczności działań, opóźnienia i niekiedy niewystarczające śledztwa w sprawach motywowanych ekstremizmem religijnym.

Skutki dla społeczeństwa i wolności słowa

Fala zabójstw wywarła długotrwały efekt zastraszenia: część blogerów i dziennikarzy zaczęła stosować autocenzurę, inni wyjechali z kraju lub ukrywali swoją tożsamość. Ataki podważyły poczucie bezpieczeństwa społeczności promujących sekularyzm i wolność wypowiedzi, a także uwypukliły napięcia między środowiskami świeckimi a ugrupowaniami islamskimi.

Stan obecny

Sprawa serii ataków z lat 2013–2015 nadal jest elementem debaty o bezpieczeństwie, przestrzeganiu praw człowieka i ochronie wolności słowa w Bangladeszu. Międzynarodowe raporty i organizacje prasowe nadal monitorują sytuację, apelując o pełne wyjaśnienie zabójstw i zapewnienie ochrony dla osób zajmujących się publiczną krytyką religii i ideologii.