Finały NBA: historia, format i Trofeum Larry’ego O’Briena
Finały NBA: historia, format best-of-seven i Trofeum Larry’ego O’Briena — od 1947 r. do dziś, najlepsze momenty, zwycięzcy i legenda mistrzostw.
Finały NBA, wcześniej znane jako NBA World Championship Series do 1987 roku, to coroczna seria decydująca o mistrzostwie National Basketball Association, rozgrywana w formacie best-of-seven (do czterech zwycięstw). Do serii finałowej awansuje zwycięzca Finały Konferencji Wschodniej, oraz zwycięzca Finały Konferencji Zachodniej i zdobędzie prawo gry o tytuł. Zespół, który triumfuje w Finałach, otrzymuje Trofeum Larry’ego O’Briena; pierwsze takie decydujące mecze odbyły się w 1947 roku (wówczas w rozgrywkach BAA, poprzedniczki NBA).
Historia
Finały mają swoje korzenie w pierwszych sezonach BAA i od 1947 roku wyłaniają ligowego mistrza. Po połączeniu BAA z NBL w 1949 roku rozgrywki kontynuowano jako NBA. Na przestrzeni dekad format i terminy rozgrywek ewoluowały wraz ze zmianami liczby drużyn i logistyki podróży. Mimo zmian organizacyjnych wydarzenie od zawsze stanowiło kulminację sezonu ligowego i jedno z najważniejszych wydarzeń w amerykańskim sporcie.
Format i zasady
Finały są rozgrywane w systemie best-of-seven — zwycięzca serii to drużyna, która jako pierwsza wygra cztery mecze. Układ hali (czyli kolejność spotkań u gospodarzy) zmieniał się w historii:
- Tradycyjny schemat 2-2-1-1-1 (dwa mecze u drużyny z lepszym bilansem, dwa u rywali, potem naprzemiennie) jest obecnie standardem.
- W latach 1985–2013 stosowano format 2-3-2 (dwa mecze u gospodarzy, trzy na wyjeździe, potem dwa u gospodarzy), co miało zmniejszyć liczbę podróży przy długich dystansach; w 2014 roku ligowa rada powróciła do układu 2-2-1-1-1.
W przypadku remisu po siedmiu spotkaniach, decydujący jest mecz siódmy — odbywa się on na boisku drużyny z lepszym bilansem w sezonie regularnym.
Trofeum Larry’ego O’Briena
Trofeum przyznawane zwycięskiej drużynie nosi nazwę Larry’ego O’Briena, upamiętniając byłego komisarza ligi. Trofeum jest symbolem mistrzostwa NBA i od momentu nadania tej nazwy jest wręczane co roku zwycięzcom Finałów. Zespół otrzymuje trofeum i zwykle prezentuje je podczas celebracji po ostatnim meczu; często tworzona jest też replikacja przeznaczona do ekspozycji w muzeum klubu lub w siedzibie organizacji.
Nagrody indywidualne
Najbardziej prestiżową nagrodą indywidualną związana z Finałami jest nagroda MVP Finałów (Most Valuable Player), przyznawana najlepszemu zawodnikowi serii. Nagroda ta jest przyznawana od 1969 roku i od 2009 roku nosi nazwę Bill Russell NBA Finals Most Valuable Player Award, na cześć wielokrotnego mistrza i legendy ligi.
Najważniejsze rekordy i ciekawostki
- Najwięcej tytułów mistrzowskich mają zespoły Boston Celtics i Los Angeles Lakers — po 17 tytułów każda.
- Najwięcej mistrzostw zdobył jako zawodnik Bill Russell (11).
- Najwięcej nagród MVP Finałów ma Michael Jordan (6).
- Phil Jackson należy do rekordzistów wśród trenerów pod względem liczby mistrzostw jako szkoleniowiec.
- Finały często przynoszą pamiętne momenty — od kluczowych rzutów na zwycięstwo, przez dramatyczne powroty serii, po historyczne występy indywidualne.
Kiedy odbywają się Finały
Standardowo Finały rozgrywane są w maju i czerwcu, po zakończeniu wszystkich rund play-off. Wyjątkowe okoliczności (np. przerwy sezonowe, lockouty, pandemia COVID-19) mogą przesunąć terminy — przykładem jest sezon 2020, kiedy Finały odbyły się później i w „bańce” w Orlando.
Znaczenie i wpływ kulturowy
Finały NBA to nie tylko sportowe rozstrzygnięcie — to także ogromne wydarzenie medialne i kulturalne. Przyciągają miliony widzów na całym świecie, generują duże zainteresowanie reklamodawców, a zwycięstwa i występy w Finałach często stają się kluczowymi elementami sportowych karier zawodników i legendami w historii koszykówki.
Finały NBA pozostają najbardziej prestiżowym osiągnięciem w profesjonalnej koszykówce klubowej w USA. Każda edycja pisze własną historię pełną emocji, rekordów i niezapomnianych momentów.
Lista mistrzów NBA
| Rok | Mistrz Zachodu | Marża | Mistrz Wschodu |
| 1947 | Chicago Stags | 1-4 | Philadelphia Warriors |
| 1948 | Baltimore Bullets | 4–2 | Philadelphia Warriors |
| 1949 | Minneapolis Lakers | 4-2 | Washington Capitols |
| 1950 | Minneapolis Lakers | 4–2 | Syracuse Nationals |
| 1951 | Rochester Royals | 4–3 | New York Knicks |
| 1952 | Minneapolis Lakers | 4–3 | New York Knicks |
| 1953 | Minneapolis Lakers | 4–1 | New York Knicks |
| 1954 | Minneapolis Lakers | 4–3 | Syracuse Nationals |
| 1955 | Ft. Wayne Pistons | 3-4 | Syracuse Nationals |
| 1956 | Ft. Wayne Pistons | 1-4 | Philadelphia Warriors |
| 1957 | St. Louis Hawks | 3-4 | Boston Celtics |
| 1958 | St. Louis Hawks | 4-2 | Boston Celtics |
| 1959 | Minneapolis Lakers | 0-4 | Boston Celtics |
| 1960 | St. Louis Hawks | 3-4 | Boston Celtics |
| 1961 | St. Louis Hawks | 1-4 | Boston Celtics |
| 1962 | Los Angeles Lakers | 3-4 | Boston Celtics |
| 1963 | Los Angeles Lakers | 2-4 | Boston Celtics |
| 1964 | San Francisco Warriors | 1-4 | Boston Celtics |
| 1965 | Los Angeles Lakers | 1-4 | Boston Celtics |
| 1966 | Los Angeles Lakers | 3-4 | Boston Celtics |
| 1967 | San Francisco Warriors | 2-4 | Philadelphia 76ers |
| 1968 | Los Angeles Lakers | 2-4 | Boston Celtics |
| 1969 | Los Angeles Lakers | 3-4 | Boston Celtics |
| 1970 | Los Angeles Lakers | 3–4 | New York Knicks |
| 1971 | Milwaukee Bucks | 4–0 | Baltimore Bullets |
| 1972 | Los Angeles Lakers | 4–1 | New York Knicks |
| 1973 | Los Angeles Lakers | 1–4 | New York Knicks |
| 1974 | Milwaukee Bucks | 3–4 | Boston Celtics |
| 1975 | Golden State Warriors | 4–0 | Washington Bullets |
| 1976 | Phoenix Suns | 2–4 | Boston Celtics |
| 1977 | Portland Trail Blazers | 4–2 | Philadelphia 76ers |
| 1978 | Seattle SuperSonics | 3–4 | Washington Bullets |
| 1979 | Seattle SuperSonics | 4–1 | Washington Bullets |
| 1980 | Los Angeles Lakers | 4–2 | Philadelphia 76ers |
| 1981 | Houston Rockets | 2–4 | Boston Celtics |
| 1982 | Los Angeles Lakers | 4–2 | Philadelphia 76ers |
| 1983 | Los Angeles Lakers | 0–4 | Philadelphia 76ers |
| 1984 | Los Angeles Lakers | 3–4 | Boston Celtics |
| 1985 | Los Angeles Lakers | 4–2 | Boston Celtics |
| 1986 | Houston Rockets | 2–4 | Boston Celtics |
| 1987 | Los Angeles Lakers | 4–2 | Boston Celtics |
| 1988 | Los Angeles Lakers | 4–3 | Detroit Pistons |
| 1989 | Los Angeles Lakers | 0–4 | Detroit Pistons |
| 1990 | Portland Trail Blazers | 1–4 | Detroit Pistons |
| 1991 | Los Angeles Lakers | 1–4 | Chicago Bulls |
| 1992 | Portland Trail Blazers | 2–4 | Chicago Bulls |
| 1993 | Phoenix Suns | 2–4 | Chicago Bulls |
| 1994 | Houston Rockets | 4–3 | New York Knicks |
| 1995 | Houston Rockets | 4–0 | Orlando Magic |
| 1996 | Seattle SuperSonics | 2–4 | Chicago Bulls |
| 1997 | Utah Jazz | 2–4 | Chicago Bulls |
| 1998 | Utah Jazz | 2–4 | Chicago Bulls |
| 1999* | San Antonio Spurs | 4–1 | New York Knicks |
| 2000 | Los Angeles Lakers | 4–2 | Indiana Pacers |
| 2001 | Los Angeles Lakers | 4–1 | Philadelphia 76ers |
| 2002 | Los Angeles Lakers | 4–0 | New Jersey Nets |
| 2003 | San Antonio Spurs | 4–2 | New Jersey Nets |
| 2004 | Los Angeles Lakers | 1–4 | Detroit Pistons |
| 2005 | San Antonio Spurs | 4–3 | Detroit Pistons |
| 2006 | Dallas Mavericks | 2–4 | Miami Heat |
| 2007 | San Antonio Spurs | 4–0 | Cleveland Cavaliers |
| 2008 | Los Angeles Lakers | 2–4 | Boston Celtics |
| 2009 | Los Angeles Lakers | 4–1 | Orlando Magic |
| 2010 | Los Angeles Lakers | 4–3 | Boston Celtics |
| 2011 | Dallas Mavericks | 4-2 | Miami Heat |
| 2012 | Oklahoma City Thunder | 1-4 | Miami Heat |
| 2013 | San Antonio Spurs | 3-4 | Miami Heat |
| 2014 | San Antonio Spurs | 4-1 | Miami Heat |
| 2015 | Golden State Warriors | 4-2 | Cleveland Cavaliers |
| 2016 | Golden State Warriors | 3-4 | Cleveland Cavaliers |
| 2017 | Golden State Warriors | 4-1 | Cleveland Cavaliers |
| 2018 | Golden State Warriors | 4-0 | Cleveland Cavaliers |
| 2019 | Golden State Warriors | 2-4 | Toronto Raptors |
| Atlantic | Centrala | Południowy wschód | Pacyfik | Southwest | |
| Boston Celtics | Chicago Bulls | Atlanta Hawks | Denver Nuggets | Golden State Warriors | Dallas Mavericks |
| Brooklyn Nets | Cleveland Cavaliers | Charlotte Hornets | Minnesota Timberwolves | Los Angeles Clippers | Houston Rockets |
| New York Knicks | Detroit Pistons | Miami Heat | Oklahoma City Thunder | Los Angeles Lakers | MemphisGrizzlies |
| Philadelphia 76ers | Indiana Pacers | Orlando Magic | Portland Trail Blazers | Phoenix Suns | New Orleans Pelicans |
| Toronto Raptors | Milwaukee Bucks | Washington Wizards | Utah Jazz | Sacramento Kings | San Antonio Spurs |
| Coroczne wydarzenia: All-Star Weekend (All-Star Game (MVP) - Rookie Challenge - Shooting Stars Competition - Skills Challenge - Slam Dunk Contest - Three-point Shootout) - Draft - Finals (MVP) - Playoffs - Summer League | |||||
| Inne: 50 Greatest Players - Arenas - Krytyka i kontrowersje - Dress code - Europe Live Tour - G League - Larry O'Brien Trophy - Lista mistrzów - Lista aktualnych składów drużyn - Lista głównych trenerów - Lista zawodników (zagraniczni gracze) - Midwest Division - NBA TV - Rekordy (All-Star Game) - Salary Cap - WNBA | |||||
Przeszukaj encyklopedię