Mastektomia — czym jest, rodzaje, wskazania i opcje leczenia
Mastektomia: czym jest, rodzaje, wskazania i opcje leczenia — praktyczny przewodnik o przebiegu, rekonstrukcji, chemioterapii i radioterapii dla pacjentów.
Mastektomia jest operacją polegającą na usunięciu piersi. Można usunąć jedną pierś lub obie piersi. Mogą usunąć część piersi lub całą pierś. Zabieg bywa wykonywany z różnych powodów — leczniczych lub profilaktycznych — i może być przeprowadzony w różnym zakresie w zależności od wskazań.
Co to oznacza w praktyce
Mastektomia jest często wykonywana u osób z rakiem piersi. Zarówno mężczyźni, jak i kobiety mogą zachorować na ten nowotwór. Zarówno mężczyźni, jak i kobiety mogą potrzebować mastektomii. Niektórzy ludzie z wysokim ryzykiem zachorowania na raka piersi mają operację przed rozpoczęciem raka (mastektomia profilaktyczna).
Jeśli znajdą guz w piersi, lekarze czasem usuwają tylko część tkanki wokół guza — jest to operacja oszczędzająca pierś (np. lumpektomia, wycięcie guza). Po takim zabiegu często stosuje się dodatkowe leczenie, by zmniejszyć ryzyko nawrotu:
- leki systemowe, np. chemioterapia lub terapia celowana/ hormonalna,
- radioterapia — działanie maszyny wysyłającej energię (promieniowanie) do piersi.
Rodzaje mastektomii
- Mastektomia całkowita (prosta) — usunięcie całej tkanki piersiowej i czasem skóry otaczającej, bez usuwania węzłów chłonnych.
- Modyfikowana radykalna mastektomia — usunięcie piersi wraz z węzłami chłonnymi okolicy pachy (często stosowana przy potwierdzonej chorobie w węzłach).
- Radykalna mastektomia — rzadziej wykonywana dziś; obejmuje usunięcie piersi, węzłów chłonnych i mięśni klatki piersiowej.
- Mastektomia oszczędzająca skórę (skin‑sparing) — usuwa się tkankę piersiową, pozostawia się większość skóry, co ułatwia natychmiastową rekonstrukcję.
- Mastektomia oszczędzająca brodawkę (nipple‑sparing) — zachowuje się skórę i brodawkę, jeśli jest to bezpieczne onkologicznie.
- Mastektomia częściowa/segmentowa — usunięcie tylko zajętej części piersi (stosowane przy mniejszych zmianach i gdy możliwe jest leczenie oszczędzające).
- Mastektomia profilaktyczna — wykonywana u osób z bardzo wysokim ryzykiem raka piersi (np. nosiciele mutacji BRCA).
Wskazania do zabiegu
- rozpoznany rak piersi o takiej wielkości lub lokalizacji, że leczenie oszczędzające nie jest możliwe,
- liczne ogniska raka w różnych częściach piersi (zmiany wieloogniskowe/wielododatkowe),
- nawracający rak piersi po uprzednim leczeniu oszczędzającym i radioterapii,
- duże rozmiary guza w stosunku do wielkości piersi,
- obecność wysokiego ryzyka nowotworu (mastektomia profilaktyczna),
- chęć zmiany płci – np. osoby transgenderowe (transgenderowi mężczyźni) również poddają się tej operacji, aby zmienić płeć.
Ocena przed operacją i przygotowanie
- badania obrazowe (mammografia, USG, czasem MRI),
- biopsja guza i badania histopatologiczne,
- ocena stanu węzłów chłonnych — czasem wykonywana jest biopsja węzła wartowniczego (sentinel node),
- ocena stanu ogólnego pacjenta, konsultacje anestozjologiczne,
- omówienie opcji rekonstrukcji piersi (natychmiastowa vs odroczona) i wymagań dalszego leczenia.
Przebieg zabiegu
Zabieg odbywa się w znieczuleniu ogólnym. Zakres operacji zależy od wyboru techniki — od usunięcia samej tkanki piersiowej do połączenia z usunięciem węzłów chłonnych. Jeśli planowana jest rekonstrukcja natychmiastowa, może być wykonana podczas tej samej operacji.
Rekonstrukcja piersi
Opcje rekonstrukcyjne obejmują:
- implanty — proteza silikonowa lub wypełniana solą fizjologiczną,
- tkanka własna (autologiczna) — przeszczepy z okolicy brzucha (TRAM, DIEP), pleców (latissimus dorsi) lub innych miejsc,
- rekonstrukcja jednoetapowa (natychmiastowa) lub dwuetapowa (np. najpierw ekspander, potem implant),
- opcje rekonstrukcji brodawki i symetryzacji drugiej piersi, jeśli potrzebne.
Decyzję o rekonstrukcji podejmuje się indywidualnie, biorąc pod uwagę stan zdrowia, preferencje pacjenta i planowane leczenie onkologiczne.
Usunięcie węzłów chłonnych
Wiele zabiegów mastektomii obejmuje ocenę węzłów chłonnych pachowych. Najczęściej wykonuje się:
- biopsję węzła wartowniczego (sentinel node) — mniejsza operacja diagnostyczna,
- limfadenektomia pachowa — usunięcie większej liczby węzłów, gdy stwierdzono w nich przerzuty.
Możliwe powikłania
- krwawienie i zakażenie rany,
- powstawanie płynu w miejscu operacji (seroma),
- obrzęk limfatyczny (lymphedema) w obrębie kończyny górnej po usunięciu węzłów chłonnych,
- zaburzenia czucia i ból neuropatyczny w okolicy klatki piersiowej,
- problemy z gojeniem się skóry (szczególnie przy radioterapii lub u palaczy),
- ryzyko związane z rekonstrukcją: odrzucenie implantu, powikłania przy przeszczepie tkanki własnej.
Rekonwalescencja i opieka pooperacyjna
- zazwyczaj kilka dni pobytu w szpitalu (zależnie od zakresu zabiegu i rekonstrukcji),
- bóle i dyskomfort kontrolowane lekami przeciwbólowymi,
- opatrunki i dreny – instrukcje dotyczące pielęgnacji rany,
- fizjoterapia – ćwiczenia zakresu ruchu barku, zapobieganie przykurczom,
- regularne kontrole chirurgiczne i onkologiczne, plan dalszego leczenia (chemioterapia, radioterapia, terapia celowana/hormonalna) jeśli jest potrzebna.
Alternatywy dla mastektomii
W wielu przypadkach alternatywą jest leczenie oszczędzające pierś (np. lumpektomia) połączone z radioterapią. Wybór metody zależy od wielkości i lokalizacji guza, stopnia zaawansowania choroby, wyników badań i preferencji pacjenta.
Aspekty psychologiczne i wsparcie
Utrata piersi ma duży wpływ emocjonalny i może wiązać się z żałobą, zmianą poczucia własnego ciała i obawami dotyczącymi seksualności. Ważne jest zapewnienie wsparcia:
- rozmowy z chirurgiem i onkologiem o opcjach leczenia i rekonwalescencji,
- konsultacje z psychologiem lub grupą wsparcia,
- informacje o protezach zewnętrznych i odzieży pooperacyjnej,
- porady dotyczące rehabilitacji i adaptacji po zabiegu.
Podsumowanie
Mastektomia to szerokie pojęcie obejmujące różne techniki chirurgiczne — od częściowego wycięcia zmiany po całkowite usunięcie piersi. Wybór metody jest indywidualny i zależy od wskazań onkologicznych, stanu zdrowia pacjenta oraz jego preferencji dotyczących rekonstrukcji. Nawet po usunięciu piersi często konieczne jest dalsze leczenie (np. chemioterapia, radioterapia), dlatego decyzję podejmuje wielospecjalistyczny zespół medyczny w porozumieniu z pacjentem.
Pacjentka po mastektomii
Przeszukaj encyklopedię