Terytorium Arizony (1863–1912) — historia, granice i zakup Gadsdena

Terytorium Arizony (1863–1912) — historia, wyznaczanie granic i zakup Gadsdena: daty, podziały terytorialne i przekształcenie w stany w jednym przeglądzie.

Terytorium Arizona było terytorium amerykańskim od 24 lutego 1863 do 14 lutego 1912. Powstało w wyniku podziału terytorium Nowy Meksyk na część zachodnią (Arizona) i wschodnią (pozostałość Nowego Meksyku) — formalnie ustanowione przez Kongres USA 24 lutego 1863 roku.

Historia i kontekst

Na kształt późniejszego Terytorium Arizony wpłynęły dwa główne wydarzenia w dziejach ekspansji Stanów Zjednoczonych na zachód:

• Cesja meksykańska (1848) — po traktacie z Guadalupe Hidalgo większość obszarów na południowym zachodzie przeszła spod panowania Meksyku pod administrację USA;
• Zakup Gadsdena (1853) — zakup niewielkiego pasa ziemi od Meksyku, dokonanego w celu ułatwienia budowy południowej trasy kolejowej (transkontynentalnej). Ten pas ziemi stał się częścią terytoriów federalnych i później został włączony do terytorium Arizony.

W okresie wcześniejszym istniał także tzw. Konfedercyjny Terytorium Arizona (1861–1862), stworzone przez południowe władze Konfederacji i obejmujące południową część ówczesnego Terytorium Nowy Meksyk (orientowane w poziomie). Federalne (uniowe) Terytorium Arizona powstało natomiast w 1863 roku jako podział północ-południe (linia między częściami przebiegała wzdłuż meridianu), co dało kształt zbliżony do dzisiejszej Arizony.

Granice i zmiany administracyjne

Początkowe granice Terytorium Arizony ustalono przy podziale Terytorium Nowy Meksyk — linia podziału przebiegała wzdłuż meridianu (dzisiejszy podział wschód–zachód). W delikatnym stopniu granice ulegały później korektom (m.in. drobne przesunięcia granic z sąsiednim terytorium Nevada w XIX w.), a część ziem objętych niegdyś pod jurysdykcję terytorialną trafiła ostatecznie w skład kilku stanów.

Zakup Gadsdena (1853)

Zakup Gadsdena miał miejsce w 1853 roku i dostarczył USA stosunkowo wąski pas terytorium na południu dzisiejszej Arizony i południowo-zachodniego Nowego Meksyku. Głównym celem transakcji było zapewnienie dogodnego przebiegu południowej linii kolejowej łączącej południe z zachodem kontynentu. Ten obszar został włączony do terytoriów federalnych, a później stał się częścią Terytorium Arizony po jego utworzeniu w 1863 roku.

Stolice i administracja

W okresie terytorialnym stolica Terytorium Arizony zmieniała się kilkakrotnie, odzwierciedlając rozwój osadnictwa i zmiany polityczne:

• Prescott — pierwsza stolica terytorialna (od 1864);
• Tucson — stolica w latach 1867–1877 (miasto o silnych związkach z południem terytorium i bliskie strefie Gadsdena);
• Powrót do Prescott — 1877–1889;
• Phoenix — stolica od 1889, która pozostała później stolicą stanu Arizona.

Gospodarka terytorialna opierała się głównie na wydobyciu (głównie miedź, srebro i złoto), rolnictwie i hodowli, a w drugiej połowie XIX w. coraz większe znaczenie miały koleje transkontynentalne i rozwój infrastruktury.

Droga do państwowości

Proces przekształcenia z terytorium w stan był długi i uzależniony od czynników politycznych, demograficznych i gospodarczych. Ostatecznie obszar znany jako Terytorium Arizony uzyskał status stanu 14 lutego 1912 roku, tworząc 48. stan USA — Arizona. Wcześniej, 6 stycznia 1912 roku, jako pierwszy z tych dwóch obszarów przyjęty został do Unii sąsiedni Nowy Meksyk.

Relacje z sąsiednimi jednostkami terytorialnymi

W wyniku zmian granicznych i administracyjnych ziemie, które kiedyś podlegały jurysdykcji Terytorium Arizony, obecnie znajdują się w granicach kilku współczesnych stanów:

• Nowy Meksyk
• Arizona
• Nevada (niewielkie korekty granic w XIX w.)

Uwagi końcowe

Terytorium Arizony (1863–1912) było ważnym etapem w procesie zasiedlania i administracyjnego porządkowania południowo-zachodnich obszarów kontynentalnych Stanów Zjednoczonych. Jego granice i administracja kształtowały się pod wpływem międzynarodowych traktatów (np. cesja meksykańska, zakup Gadsdena), konfliktów lokalnych oraz rozwoju gospodarczego związanego z górnictwem i kolejnictwem. W wyniku przekształceń terytorialnych powstały dzisiejsze stany wymienione powyżej.

Pytania i odpowiedzi

P: Co to było Terytorium Arizony i jak długo istniało?

P: Co to była Cesja Meksykańska?

P: Do jakich stanów zostali wezwani kartografowie, aby wyznaczyć granice?

P: Kiedy nastąpiło kupno Gadsdena i co wniosło ono do Terytorium Arizony?

P: Kiedy Terytorium Arizony zostało dodane po raz pierwszy?

P: Kiedy podzielono Terytorium Arizony i na co je podzielono?

P: Kiedy powstała Arizona i do jakich stanów obecnie należy?

Szukaj według litery