Kshetri lub Chhetri (Nepali: क्षेत्री) to społeczność wywodząca się z kasty Kshatriya w ramach grupy Khas, indoaryjskiej grupy etniczno‑językowej. Ogólnie rzecz biorąc, górscy (Parvate/Pahari) Kshatriyas określani są mianem Kshetri lub Khas Kshetri. W literaturze niektórzy historycy określają ich również jako Khas Rajputs. Tradycyjnie Kshetri pełnili funkcje władców, administratorów, gubernatorów oraz wojowników, zgodnie z przypisanymi im rolami kastowymi. Przez długi czas mieli znaczący wpływ na historię Nepalu, uzyskując wysoką reprezentację w aparacie władzy i w siłach zbrojnych — procesy te były szczególnie widoczne w okresach rządów dynastycznych i autorytarnych XX wieku. Po wprowadzeniu demokracji w Nepalu członkowie tej społeczności wciąż pozostali widoczni w sferze politycznej oraz w wojsku, a ich reprezentacja w niektórych instytucjach pozostała wysoka.

Historia i rola polityczna

Kshetri odegrali istotną rolę w historii Nepalu od czasów formowania się nowożytnych struktur państwowych. W okresie rządów dynastii Shah oraz następnie dynastii Rana (XIX–początek XX wieku) osoby pochodzenia Khas Kshatriya zajmowały kluczowe stanowiska wojskowe i administracyjne. Ich pozycja związana była zarówno z tradycyjną ideą kasty wojowniczej (Kshatriya), jak i z lokalnymi strukturami społecznymi grup Khas.

Tożsamość, zwyczaje i status społeczny

Z perspektywy religijno‑prawnej, według kodeksu Muluki Ain z 1854 roku, Kshetri byli uznawani za świętych nosicieli nici (Yagyopavit) i za dwukrotnie urodzonych (Dvija) Hindusów. Oznaczało to formalne przypisanie do grupy, która zgodnie z tradycyjnymi normami hinduizmu miała prawo do wykonywania rytuałów związanych z przewodzeniem w ceremoniach religijnych oraz do pełnienia ról wojowników i administratorów.

W praktyce społecznej Kshetri zachowują wiele elementów powszechnych dla społeczności Khas/Pahari: język nepalski (khas), obrzędy hinduistyczne, kultywowanie tradycji rodowych i patronimicznych. Charakterystyczne są typowe dla regionu górskiego zwyczaje związane z rytuałami, świętami i strukturą rodzinną.

Nazwiska i podgrupy

W obrębie społeczności Kshetri występuje wiele rodów i nazwisk, które wskazują na historyczne tradycje wojenne lub administracyjne. Przykładowe, często spotykane nazwiska to:

  • Thapa
  • Karki
  • Basnet
  • Bhandari
  • Khadka
  • Rana (w niektórych rodach i kontekstach)

Geografia i demografia

Kshetri stanowią znaczącą część populacji Nepalu, zamieszkując zwłaszcza obszary wyżynne i górskie. Poza Nepalem przedstawiciele tej grupy pojawiają się także w sąsiednich regionach, takich jak niektóre części Indii (np. Sikkim, Darjeeling, Kumaon i Garhwal) oraz w diasporze nepalskiej za granicą.

Współczesność i wyzwania

Współczesne społeczeństwo nepalskie podlega szybkim przemianom: procesy urbanizacji, migracje oraz zmiany polityczne (w tym zniesienie formalnych przywilejów kastowych i nowa konstytucja) wpływają na pozycję tradycyjnych grup takich jak Kshetri. Debaty publiczne dotyczą między innymi kwestii reprezentacji w instytucjach państwowych, równouprawnienia oraz polityki afirmatywnej wobec grup marginalizowanych. Dla wielu przedstawicieli Kshetri tradycyjne role łączą się dziś z pracą w administracji, w wojsku, w sektorze prywatnym oraz w polityce.

Uwagi końcowe

Określenia i klasyfikacje etniczno‑kastowe w regionie Himalajów są złożone i historycznie zmienne. Pojęcie Kshetri/Chhetri obejmuje różnorodne podgrupy i historie rodzinne, a jego znaczenie ewoluowało pod wpływem zmian politycznych, społecznych i prawnych w Nepalu.