EDVAC (Electronic Discrete Variable Automatic Computer) był jednym z pierwszych komputerów elektronicznych. W przeciwieństwie do poprzedzającego go komputera ENIAC, EDVAC działał w systemie binarnym i był w stanie przechowywać programy — cecha ta plasuje go w początkach tzw. architektury von Neumanna. Maszyna była projektowana i budowana w Moore School of Electrical Engineering na Uniwersytecie Pensylwanii przez zespół kierowany przez Johna Mauchly’ego i J. Prespera Eckerta dla Ballistic Research Laboratory armii USA.

Konstrukcja i architektura

Funkcjonalnie EDVAC był binarnym komputerem szeregowym. Jego pamięć opierała się na opóźnieniowych liniach akustycznych (mercury delay lines), co pozwalało na przechowywanie instrukcji i danych w postaci ciągów bitów w pamięci sekwencyjnej. Pojemność pamięci wynosiła 1 000 44-bitowych słów, co odpowiadało 44 tysiącom bitów pamięci.

W logice maszyny wykorzystano lampy elektronowe (lampy próżniowe) oraz elementy wspomagające synchronizację i interfejsy wejścia/wyjścia. EDVAC był zaprojektowany jako urządzenie szeregowe — operacje arytmetyczne wykonywane były bit po bicie, co wpływało na czas wykonania poszczególnych operacji, ale upraszczało konstrukcję układów.

EDVAC oferował automatyczne wykonywanie podstawowych działań arytmetycznych: dodawanie, odejmowanie, mnożenie, programowane dzielenie oraz mechanizmy kontroli poprawności obliczeń. Średni czas dodawania wynosił około 864 mikrosekundy, a średni czas mnożenia — około 2 900 mikrosekund.

Historia i eksploatacja

Prace nad EDVAC rozpoczęto w połowie lat 40. XX wieku; projekt i powstały wokół niego dokumenty (między innymi słynny „First Draft of a Report on the EDVAC” autorstwa Johna von Neumanna) miały duży wpływ na rozwój koncepcji przechowywania programu w pamięci i ogólną architekturę komputerów cyfrowych.

Maszyna weszła do eksploatacji w końcu lat 40. i była używana intensywnie przez Ballistic Research Laboratory. Do 1960 roku EDVAC pracował ponad 20 godzin dziennie; średni czas bezawaryjnej pracy (MTBF) wynosił około ośmiu godzin, co w tamtych realiach było wynikiem dobrym i czyniło maszynę użytecznym narzędziem badawczo-obliczeniowym. EDVAC działał do 1961 roku, kiedy to został zastąpiony przez nowszy komputer BRLESC.

Znaczenie i dziedzictwo

EDVAC był jednym z pionierów podejścia, w którym programy i dane przechowywane są w tej samej pamięci, w postaci binarnej. Dzięki temu rozwiązaniu możliwe stało się łatwiejsze tworzenie bardziej elastycznego oprogramowania oraz powstanie kolejnych generacji komputerów opartych na tej idei. Projekt EDVAC, jego dokumentacja i doświadczenia z eksploatacji miały istotny wpływ na rozwój zarówno sprzętu, jak i technik programistycznych w kolejnych dekadach.

Pomimo ograniczeń technicznych (lampy próżniowe, pamięć opóźnieniowa, ograniczona szybkość arytmetyki), EDVAC stanowi ważny etap w historii informatyki — był bardziej niezawodny i wydajny niż wiele wcześniejszych konstrukcji, a jego koncepcje przetrwały i ewoluowały w następnych generacjach komputerów.