Plon ekologiczny to ilość biomasy lub innych składników ekosystemu, które można zebrać (pozyskać) w określonym czasie bez spadku zdolności ekosystemu do odnawiania tych zasobów w przyszłości. Pojęcie to odnosi się do możliwości użytkowania i trwałości funkcji danego ekosystemu.
Definicja i zakres
W ujęciu ogólnym plon ekologiczny dotyczy zarówno materiału biologicznego (np. drewna, ryb, roślin pastewnych), jak i usług ekosystemowych związanych z gromadzeniem lub odtwarzaniem zasobów. Istotą pojęcia jest granica użytkowania, po przekroczeniu której produktywność i struktura systemu zaczynają się pogarszać.
Zastosowania praktyczne
Najczęściej pojęcie stosuje się w leśnictwie, gdzie zrównoważone pozyskiwanie drewna określa się jako takie, które nie usuwa w ciągu roku więcej surowca niż przyrasta na danym obszarze w tym samym okresie. Podobne zasady stosuje się w gospodarce rybackiej, rolnictwie i przy gospodarowaniu zasobami wodnymi.
Koncepcja obejmuje też elementy środowiska takie jak wody czy gleby i inne komponenty ekosystemu, które mogą być odnawialne pod warunkiem odpowiedniego gospodarowania. W praktyce mówi się o zasobach odnawialnych, których eksploatacja powinna być prowadzona tak, by nie obniżać zdolności ich odtwarzania.
Powiązane pojęcia i znaczenie zarządzania
Plon ekologiczny jest powiązany z pojęciem Nośność ekosystemu, czyli maksymalnej liczby organizmów lub wielkości użytkowania, jaką dany system może utrzymać bez trwałej degradacji. Utrzymanie plonu ekologicznego wymaga monitoringu, kalkulacji przyrostów (np. przyrostu rocznego w lasach, produktywności pierwotnej w ekosystemach) oraz stosowania zasad ostrożnego gospodarowania: limitów pozyskania, rotacji, ochrony siedlisk i działań odtwarzających.
Konsekwencje przekroczenia plonu
Eksploatacja przekraczająca plon ekologiczny prowadzi stopniowo do zmniejszenia produktywności, utraty różnorodności biologicznej, erozji gleby, pogorszenia jakości wód i innych negatywnych skutków środowiskowych. Dlatego zarządzanie plonem opiera się na zasadach zrównoważonego użytkowania, ocenie ryzyka i adaptacyjnym dostosowywaniu praktyk użytkowania do zmieniających się warunków.
W literaturze i praktyce terminologia może się różnić w zależności od dyscypliny (np. ekologia, leśnictwo, rybołówstwo), dlatego przy stosowaniu pojęcia plonu ekologicznego ważne jest jasne określenie czasu odniesienia, jednostek pomiaru oraz kryteriów oceny trwałości użytkowania.