Manilkara zapota, w Polsce zwykle określana jako pigwica właściwa (ang. sapodilla), to duże, wiecznie zielone drzewo pochodzące z tropikalnych obszarów Ameryki Środkowej i części Ameryki Południowej. W naturalnym zasięgu bywa elementem lasów wilgotnych i suchych; ze względu na słodkie owoce i użytkowe drewno bywa szerzej introdukowana w innych rejonach tropikalnych. W niektórych krajach owoce określa się nazwą «chico».
Budowa i morfologia
Drzewo ma zwartą, często gęstą koronę. Liście są skórzaste, błyszczące, naprzeciwległe. Kwiaty niewielkie, pojedyncze lub w grupach, pojawiają się miejscami na gałęziach. Owoce są owalne lub kuliste, o cienkiej, brązowawej skórce i miękkim, ziarnistym miąższu w odcieniach od żółtawego do miodowego. Miąższ ma słodkawy smak, niektórzy porównują go do gruszki z nutą melasy. Wnętrze zawiera kilka twardych, ciemnych nasion.
Chicle i zastosowania
Z kory pigwicy można pozyskiwać mleczny lateks zwany chicle. Po wysuszeniu był on tradycyjnie stosowany jako naturalna baza do gum do żucia, zanim zastąpiły go syntetyczne polimery. Oprócz tego owoce spożywa się na surowo, wykorzystuje w deserach, napojach i przetworach lokalnych. Drewno bywa cenione miejscowo do prac stolarskich i konstrukcji.
Uprawa i rozmnażanie
Pigwica rośnie najlepiej w klimacie tropikalnym z wyraźną porą suchą i mokrą. Preferuje gleby przepuszczalne i ciepłe stanowiska słoneczne, choć znosi częściowy cień. Rozmnażanie odbywa się najczęściej z nasion lub przez sadzonki; w praktyce nasiona kiełkują stosunkowo łatwo, ale rozmnażanie wegetatywne bywa stosowane w celu zachowania cech odmian uprawnych. Drzewo jest stosunkowo odporne na suszę, lecz młode siewki wymagają regularnego podlewania.
Szkodniki, choroby i ochrona
Do ważniejszych zagrożeń należą grzyby powodujące gnicie korzeni i owoce, a także owady atakujące liście i owoce. W uprawie komercyjnej stosuje się praktyki agrotechniczne i systemy kontroli biologicznej, aby ograniczyć straty. W niektórych rejonach prowadzi się selekcję odmian odporniejszych na choroby.
Znaczenie gospodarcze i kulturowe
W regionach pochodzenia pigwica miała długą historię użytkowania przez ludności miejscowe — jako źródło pożywienia, surowca i materiału do żucia. W XIX i XX wieku komercyjne pozyskiwanie chicle miało znaczenie ekonomiczne, choć z czasem spadło po wprowadzeniu substytutów syntetycznych. W niektórych krajach roślina nadal ma wartość lokalną i kulturową.
Systematyka i nazewnictwo
Pigwica należy do rodziny Sapotaceae. W literaturze spotyka się różne nazwy zwyczajowe, a termin "sapote" bywa używany dla kilku niezwiązanych ze sobą roślin o soczystych owocach; pigwica nie jest jednak spokrewniona z europejską pigwą (Cydonia), która rośnie w klimacie umiarkowanym.
Dodatkowe źródła
Dla uzupełnienia informacji o biologii, uprawie i historii użytkowania można sięgnąć do opracowań botanicznych i regionalnych przewodników po roślinach tropikalnych: informacje o gatunku oraz opis strefy tropikalnej.
