W dniu 7 stycznia 2015 r., około godziny 11:30 czasu środkowoeuropejskiego (10:30 czasu uniwersalnego), trzech zamaskowanych strzelców uzbrojonych w karabiny Kałasznikowa, strzelbę i granatnik rakietowy przypuściło szturm na siedzibę francuskiego magazynu satyrycznego Charlie Hebdo w Paryżu. Napastnicy zastrzelili 12 osób, w tym pracowników redakcji (między innymi znanych rysowników i dziennikarzy), oraz dwóch funkcjonariuszy francuskiej policji; 11 innych osób zostało rannych. W niektórych częściach świata, m.in. w Nigrze, doszło do ataków i podpaleń kościołów oraz samochodów w proteście przeciwko publikacjom o Mahomecie na łamach Charlie Hebdo.
Przebieg ataku
Napastnicy weszli do budynku redakcji i natychmiast rozpoczęli strzelaninę, krzycząc przy tym "Allahu Akbar". Według świadków padło około 50 strzałów. Sprawcy porzucili po sobie samochód i uciekli, co zapoczątkowało szeroko zakrojoną obławę policyjną i intensywne śledztwo. Początkowo świadkowie mówili o trzech napastnikach; policja w toku śledztwa ustaliła udział głównie braci Chérifa i Saïda Kouachi. W kolejnych dniach doszło do powiązanych z tą sprawą napadów: 8 stycznia Amedy Coulibaly zastrzelił policjantkę w Montrouge, a 9 stycznia wziął zakładników w sklepie spożywczym Hyper Cacher w Vincennes, gdzie zginęło czterech Żydów. W wyniku akcji policyjnych bracia Kouachi oraz Amedy Coulibaly zostali zabici 9 stycznia; w sumie w związku z powiązanymi zdarzeniami życie straciło 17 osób (12 w redakcji, 4 zakładników w Hyper Cacher i jedna policjantka w Montrouge).
Sprawcy i motyw
Śledztwo wykazało, że napastnicy byli związeni z islamistycznym ekstremizmem. Bracia Kouachi deklarowali powiązania z ugrupowaniem al-Kaida na Półwyspie Arabskim (AQAP), a Amedy Coulibaly ogłosił ideologiczną zgodę z działaniami bojowników. Motywem ataku było zemsta za publikacje satyryczne i karykatury Proroka Mahometa publikowane przez Charlie Hebdo.
Ofiary
Wśród zabitych byli redaktor naczelny i rysownicy oraz pracownicy redakcji; ofiarą padł także ochroniarz jednego z dziennikarzy oraz policjant, zastrzelony na ulicy podczas pościgu. Atak odbił się głębokim echem w środowisku dziennikarskim i opinii publicznej ze względu na zbrodnicze uderzenie w ludzi pracujących przy wolności słowa.
Reakcje społeczne i polityczne
W odpowiedzi na zamach na całym świecie pojawiły się liczne wyrazy solidarności z ofiarami i obrony wolności słowa. W mediach społecznościowych szybko rozprzestrzeniło się hasło #JeSuisCharlie, którego używali internauci, publicyści i politycy. W Paryżu i innych miastach Francji organizowano masowe marsze i demonstracje (tzw. "marche républicaine"), w których — 11 stycznia 2015 r. — wzięły udział setki tysięcy (według różnych szacunków ponad milion) osób, a w pochodach uczestniczyli również przedstawiciele wielu państw.
Skutki prawne i procesy
Po likwidacji bezpośrednich sprawców toczyły się szeroko zakrojone śledztwa mające ustalić sieć wsparcia logistycznego i współpracowników. W kolejnych latach przed sądem stanęli oskarżeni o pomoc w przygotowaniu i wsparciu ataków; w 2020 r. odbył się duży proces dotyczący osób oskarżonych o współudział lub pomoc logistyczną, zakończony skazaniami na różne kary. Śledztwo ujawniło elementy międzynarodowego charakteru radykalizacji i kontaktów z bojownikami zagranicznymi.
Wpływ długoterminowy
Atak na Charlie Hebdo wywołał trwałą debatę we Francji i poza nią na temat granic wolności słowa, odpowiedzialności mediów, bezpieczeństwa publicznego oraz przeciwdziałania radykalizacji. Wzrosły środki bezpieczeństwa chroniące redakcje i instytucje publiczne, pojawiły się też obawy o wzrost napięć społecznych i zagrożenie dla mniejszości. Równocześnie wydarzenie stało się symbolem obrony prawa do krytyki i satyry — a jednocześnie przypomnieniem kosztów, jakie może nieść terroryzm i ekstremizm.
Atak z 7 stycznia 2015 r. pozostaje jednym z najpoważniejszych incydentów terrorystycznych we Francji XXI wieku i punktów zwrotnych w dyskusji europejskiej o bezpieczeństwie, integracji i wolności słowa.