Przegląd
Candida to nazwa obejmująca kilka gatunków drożdżopodobnych grzybów, które naturalnie występują u ludzi jako część flory skóry, jamy ustnej i przewodu pokarmowego. Większość kontaktów z tymi mikroorganizmami nie powoduje choroby, jednak przy zaburzeniu równowagi lub osłabieniu odporności mogą rozwinąć się infekcje od powierzchownych do ciężkich, obejmujących krew i narządy wewnętrzne.
Cechy i morfologia
Grzyby z rodzaju drożdży charakteryzują się rozmnażaniem przez pączkowanie i zdolnością do tworzenia form pseudostrzępkowych. Niektóre gatunki potrafią wytwarzać biofilmy na powierzchni protez i cewników, co utrudnia eradykację. W literaturze medycznej Candida określa się też jako grupę drożdży należących do większej grupy grzybów.
Gatunki i nazewnictwo
Najczęściej spotykanym gatunkiem jest Candida albicans, powodujący typowe pleśniawki i zakażenia pochwy. W ostatnich latach medycy zwracają też uwagę na inne gatunki zdolne do wywoływania infekcji, w tym szczepy oporne na standardowe leki. Zakażenie miejscowe określa się zwykle terminem kandydoza.
Objawy i formy kliniczne
Obraz kliniczny zależy od miejsca zakażenia: pleśniawki jamy ustnej i pochwy są lokalne, natomiast przejście do krwi (kandidemia) oraz rozsiane zakażenia narządowe są poważne i wymagają szybkiej interwencji. Do objawów powierzchownych należą białe naloty, świąd, pieczenie i zaczerwienienie.
Czynniki ryzyka
- antybiotykoterapia szerokospektralna (może zaburzać naturalną florę),
- cukrzyca i nieregulowane stężenie glukozy we krwi,
- osłabienie odporności (np. HIV, immunosupresja),
- długotrwałe unieruchomienie, cewnikowanie oraz hospitalizacja.
Diagnostyka, leczenie i zapobieganie
Diagnostyka obejmuje badanie mikroskopowe, hodowlę, testy antygenowe i metody molekularne. Standardowe leki przeciwgrzybicze to m.in. azole, echinokandyny i amfoterycyna B; antybiotyki przeciwbakteryjne nie leczą zakażeń drożdżakowych i mogą je zaostrzyć. Ważne są także działania profilaktyczne: utrzymanie higieny, kontrola glikemii u osób z cukrzycą oraz rozsądne stosowanie antybiotyków. W warunkach szpitalnych istotne jest zapobieganie zakażeniom związanym z cewnikami i monitorowanie pojawienia się szczepów opornych.
Znaczenie i uwagi
Candida pełni podwójną rolę: jako normalny składnik mikrobioty oraz jako oportunistyczny patogen. W codziennej praktyce medycznej istotne jest rozpoznanie, kiedy kolonizacja przechodzi w chorobę oraz właściwy dobór terapii, zwracając uwagę na możliwą oporność i ryzyko zakażeń inwazyjnych. Dalsze informacje i wytyczne można znaleźć w materiałach edukacyjnych i źródłach specjalistycznych: informacje o infekcjach grzybiczych.