Lista premierów Nepalu — chronologiczny wykaz i lata urzędowania

Lista premierów Nepalu — kompletny, chronologiczny wykaz z latami urzędowania, od Bhimsen Thapa po KP Sharma Oli. Szybki przewodnik po historii politycznej Nepalu.

Poniżej znajduje się uporządkowana, chronologiczna lista wybranych premierów Nepalu z podaniem lat urzędowania oraz krótki kontekst historyczny. Lista obejmuje zarówno wcześniejszych mukhtiyarów i przywódców z okresu rządów dynastii Rana, jak i premierów z okresu monarchii konstytucyjnej oraz republikańskiego okresu powojennego. Dla zachowania oryginalnych odnośników internetowych i możliwości dalszego sprawdzenia, zachowano wszystkie podane wcześniej linki w niezmienionej postaci.

Krótki kontekst

• Okres mukhtiyarów i rządów Rana (XIX–połowa XX w.) — w XIX wieku silną władzę w Nepalu sprawowali mukhtiyarowie, później przez wiele dekad faktyczną władzę sprawowała dynastia Rana (system rządów obejmujący niemalże dziedzicznych premierów).
• Transformacje polityczne (po 1951) — po II wojnie światowej i serii zmian wewnętrznych nastąpiły próby parlamentarnej demokracji, okresy rządów autorytarnych oraz wielokrotne przetasowania polityczne.
• Okres wielopartyjny i konflikt maoistowski (lata 1990–2006) — po przywróceniu wielopartyjności w 1990 r. kolejne rządy i koalicje, a następnie długi konflikt zbrojny z maoistami, który zakończył się m.in. zniesieniem monarchii w 2008 r.
• Republika i federalizacja (od 2008) — Nepal stał się republiką, zmieniła się konstytucja, a scena polityczna charakteryzuje się częstymi zmianami koalicyjnymi i rządowymi.

Wybrani premierzy (chronologiczny wykaz — wybrane nazwiska)

• Bhimsen Thapa (1806–1837) — mukhtiyar (odpowiednik premiera) znacząco wpływający na politykę Nepalu w pierwszej połowie XIX w.
• Okres rządów dynastii Rana (wybrane osoby): Jung Bahadur Rana (od 1846), Ranodip Singh, Bir Shumsher i inni — w praktyce premierzy-rządzący będący u władzy przez znaczną część XIX i początku XX w. (lista i dokładne lata dla kolejnych członków dynastii wymagają odrębnego, szczegółowego wykazu).
• Tulsi Giri (kadencje: ok. 1960–1963; 1964–1965; 1975–1977) — wielokrotny premier w okresie rządów króla i systemu „panchayat”.
• Surya Bahadur Thapa (kadencje: 1963; 1965–1969; 1979–1983; 1997–1998; 2003–2004) — pełnił funkcję premiera w kilku różnych okresach, także po przywróceniu wielopartyjności.
• Kirti Nidhi Bista (kadencje: 1969–1970; 1971–1973; 1977–1979) — wielokrotny premier w okresie panchayat.
• Girija Prasad Koirala (kadencje: 1991–1994; 1998–1999; 2000–2001; 2006–2008) — jedna z kluczowych postaci politycznych okresu transformacji demokratycznej i procesów pokojowych. (Był też aktywny w 2008 r. w okresie likwidacji monarchii.)
• Krishna Prasad Bhattarai (m.in. 1990–1991; 1999–2000) — lider Kongresu Nepalskiego, premier w ważnych momentach transformacji politycznej.
• Manmohan Adhikari (1994–1995) — przewodniczący komunistycznego rządu koalicyjnego, pierwszy premier z komunistycznego głównego nurtu po 1990 r.
• Sher Bahadur Deuba (kadencje m.in.: 1995–1997; 2001–2002; 2004–2005; 2017–2018; 2021–2022) — wielokrotny premier, lider Nepalskiego Kongresu.
• Lokendra Bahadur Chand (kilkukrotne krótkie kadencje w latach 1990. i pocz. 2000.) — polityk partii prawicowych; pełnił funkcję premiera przy kilku okazjach.
• BaburamBhattarai (2011–2013) — premier wywodzący się z maoistowskiego ruchu, po podpisaniu porozumień pokojowych i wejściu Maoistów do głównego nurtu polityki.
• Madhav Kumar Nepal (2009–2011) — premier koalicyjny w okresie po ustanowieniu Zgromadzenia Konstytucyjnego (CA).
• Jhala Nath Khanal (luty–sierpień 2011) — premier z Komunistycznej Partii Maoistycznej/Komunistycznej koalicji (krótka kadencja w 2011 r.).
• Khil Raj Regmi (2013–2014) — przewodniczący tymczasowego rządu technicznego/porozumieniowego odpowiedzialnego za przeprowadzenie wyborów do Zgromadzenia Konstytucyjnego.
• Sushil Koirala (2014–2015) — premier reprezentujący Nepalski Kongres, odpowiadał m.in. za prace nad nową konstytucją (przyjęta w 2015 r.).
• KP Sharma Oli (kadencje: 2015–2016; 2018–2021) — lider Komunistycznej Partii Nepalu (UML), pełnił funkcję premiera w dwóch okresach; jego druga kadencja była czasem sporów konstytucyjnych i politycznych.
• Girija Prasad Koirala (2006–2008) — przypomnienie wcześniejszej wymienionej kadencji, ważnej dla procesu pokojowego i zniesienia monarchii.
• Surya Bahadur Thapa (1997–1998; 2003–2004) — przypomnienie wielokrotnych kadencji wymienionych wcześniej w wykazie.
• Girija Prasad Koirala (1998–1999; 2000–2001) — kolejne z krótkich kadencji w latach 90. i 2000. (wymienione powyżej przy opisie).
• Pushpa Kamal Dahal „Prachanda” (kadencje: 2008–2009; 2016–2017; 2022–2023) — lider byłych maoistów, pełnił funkcję premiera po wejściu Maoistów do polityki parlamentarnej i przy tworzeniu rządów koalicyjnych.
• Tulsi Giri (1975–1977) — przypomnienie jednej z jego kadencji w okresie panchayat (wymienione wyżej).
• Zestawienie końcowe: lista pierwotnie dostarczona (dla zachowania źródeł/linków):
  Bhimsen Thapa (1806-1837)
  SuryaBahadur Thapa (1955)
  Tulsi Giri (1963)
  Surya Bahadur Thapa (1963-1964)
  Tulsi Giri (1964-1965)
  Surya Bahadur Thapa (1965-1969)
  Kirti Nidhi Bista (1969-1970)
  Kirti Nidhi Bista (1971-1973)
  Tulsi Giri (1975-1977)
  Kirti Nidhi Bista (1977-1979)
  Surya Bahadur Thapa (1979-1983)
  Girija Prasad Koirala (1991-1994)
  Surya Bahadur Thapa (1997-1998)
  Girija Prasad Koirala (1998-1999)
  Girija Prasad Koirala (2000-2001)
  Surya Bahadur Thapa (2003-2004)
  Girija Prasad Koirala (2006-2008)
  Girija Prasad Koirala (2008)
  BaburamBhattarai (2011-2013)
  Sushil Koirala (2014-2015)
  KP Sharma Oli (2015-2016)
  KP Sharma Oli (od 2018)

Uwagi końcowe i wskazówki

• Lista powyżej zawiera zarówno pierwotne, dostarczone pozycje (zachowane w oryginalnej formie wraz z podanymi linkami), jak i uzupełnienia i kontekst historyczny. W niektórych miejscach daty i krótkie kadencje są podsumowane (zwłaszcza w okresie częstych zmian rządów); dla szczegółowego, kompletnego wykazu (z wszystkimi krótkimi rządami i datami początku/końca każdej kadencji) zaleca się odwołanie do oficjalnych archiwów rządowych Nepalu lub renomowanych źródeł historycznych.
• Jeżeli chcesz, mogę przygotować pełny, szczegółowy wykaz wszystkich premierów Nepalu od początku XIX w. do dziś (z dokładnymi datami rozpoczęcia i zakończenia kadencji, partyjną przynależnością oraz krótką charakterystyką każdego rządu). Daj znać, czy preferujesz wykaz w formacie tabelarycznym, czy rozbudowanym artykule opisowym.

Szukaj według litery