Tipu Sułtan (20 listopada 1750 r. – 4 maja 1799 r.), znany również jako Tygrys Mysore, był w latach 1782–1799 władcą Królestwa Mysore. Był również uczonym, żołnierzem i poetą. Tipu był najstarszym synem sułtana Hydera Ali z Mysore i jego żony Fatimy Fakhr-un-Nisy. Urodził się w muzułmańskiej rodzinie; jego przodkowie według źródeł wywodzili się m.in. z Persji, Afganistanu, Arabii i Ferghany (dzisiejszy Uzbekistan).

Wczesne życie i droga do władzy

Tipu spędził młodość na dworze ojca, Hydera Ali, uczestnicząc w wyprawach wojennych i ucząc się dowodzenia. Po śmierci Hydera Ali w 1782 r. Tipu przejął rządy i kontynuował politykę modernizacji armii oraz administracji. Jako władca starał się wzmacniać stanowisko państwa poprzez reformy finansów, rozwój przemysłu i modernizację sił zbrojnych.

Reformy gospodarcze i technologie

Tipu wprowadził szereg nowych regulacji i instytucji państwowych. Wśród najważniejszych reform wymienia się emisję nowych monet, ustanowienie nowego kalendarza lunisolarnego oraz reformy w systemie dochodów z ziemi, które miały na celu usprawnienie poboru podatków i zwiększenie wpływów skarbu państwa. Popierał rozwój przemysłu, zwłaszcza jedwabniczego — w Mysore rozwinięto serikulturę i warsztaty tkackie, które stały się znaczącym źródłem dochodów.

Pod jego rządami powstały również państwowe manufaktury i centra zbrojeniowe. Tipu eksperymentował z nowymi rodzajami uzbrojenia; znane są Mysoreńskie rakiety (Mysorean rockets) — żelazne ładunki rakietowe, które wyróżniały się konstrukcją i były wykorzystywane na polu bitwy, a ich konstrukcja zainspirowała późniejsze rozwiązania w Europie.

Polityka religijna i kontakty zagraniczne

Tipu prowadził aktywną politykę dyplomatyczną. Szukał sojuszników przeciwko Brytyjczykom, przede wszystkim we Francji — utrzymywał kontakty dyplomatyczne i odbierał francuskich oficerów oraz doradców wojskowych. Istnieją źródła mówiące, że na prośbę sojuszników europejskich w Seringapatam powstały obiekty sakralne dla chrześcijańskich współpracowników, w tym pierwszy kościół w tym regionie — kościół.

Rządy Tipu dawały mieszane efekty w zakresie stosunków międzywyznaniowych: z jednej strony był muzułmańskim władcą i propagował islamską symbolikę (m.in. motyw tygrysa jako emblemat państwowy), z drugiej strony korzystał z usług urzędników różnych wyznań i narodowości. Jego postać pozostaje przedmiotem sporów historycznych — jedni badacze podkreślają inkluzywny charakter administracji i ochronę interesów państwowych, inni wskazują zarzuty wobec polityki wobec niektórych grup religijnych. Należy zaznaczyć, że źródła okresu bywają sprzeczne i nierzadko nacechowane politycznie.

Wojny z Brytyjczykami

Pod rządami Tipu Mysore był kluczowym przeciwnikiem ekspansji Brytyjskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej na południu subkontynentu. Sprzeciwiał się brytyjskim wpływom w południowych Indiach i brał udział w kilku konfliktach znanych jako wojny angielsko-mysorskie. W trakcie tych wojen jego armia, często wspierana przez francuskich doradców, odnosiła zarówno zwycięstwa, jak i ponosiła porażki; zdarzały się okresy, gdy Tipu dyktował warunki pokoju, a innym razem musiał akceptować niekorzystne traktaty.

W drugiej połowie XVIII wieku Tipu walczył z Brytyjczykami w kilku kampaniach; po III wojnie (1790–1792) został zmuszony do podpisania traktatu, w wyniku którego utracił część terytoriów i częściowo ograniczono jego niezależność. Ostateczny konflikt — IV wojna angielsko-mysorska (1798–1799) — zakończył się obleganiem i zdobyciem stolicy Seringapatam. Tipu Sułtan zginął 4 maja 1799 r. podczas szturmu fortecy i został pochowany w mauzoleum Gumbaz w Seringapatam.

Symbolika i dziedzictwo

Tipu był znany z używania symbolu tygrysa (stąd przydomek Tygrys z Mysore), który pojawiał się na jego sztandarach, pieczęciach i wizerunkach. Do naszych czasów przetrwały przedmioty związane z jego dworem, m.in. słynna mechaniczna figura tygrysa z instrumentem (znana jako "Tipu's Tiger"), wystawiana w muzeach europejskich.

Historycy oceniają jego rządy różnorodnie: podkreślają modernizacyjne ambicje (reformy fiskalne, rozwój przemysłu i uzbrojenia, dyplomacja międzynarodowa) oraz silny opór wobec kolonialnej ekspansji, ale także zwracają uwagę na kontrowersje związane z polityką wewnętrzną. Tipu Sułtan pozostaje jedną z najbardziej barwnych i dyskutowanych postaci w historii południowych Indii — bohaterem antykolonialnego oporu dla niektórych i przyczyną sporów interpretacyjnych dla innych.

Tippoo Sahib (tak nazywali go Brytyjczycy) odegrał znaczącą rolę w historii regionu: walczył z siłami brytyjskimi w kilku kampaniach angielsko-mysorskich, odnosił istotne sukcesy militarne i dyplomatyczne, lecz w końcu poniósł klęskę w 1799 r., co przyczyniło się do dalszego umocnienia pozycji Brytyjczyków w Indiach.