Samuel Pepys (1633–1703) — sekretarz Admiralicji i autor pamiętników
Samuel Pepys — sekretarz Admiralicji i autor pamiętników. Poznaj osobiste relacje z Restauracji Angielskiej, Wielkiej Plagi oraz Wielkiego Pożaru Londynu.
Samuel Pepys (23 lutego 1633 - 26 maja 1703) był angielskim administratorem Admiralicji i posłem do Parlamentu. Zasłynął jako autor pamiętnika.
Pepys został głównym sekretarzem Admiralicji za czasów Karola II, a później Jakuba II. Chociaż Pepys nie miał doświadczenia morskiego, awansował dzięki protekcji, ciężkiej pracy i talentowi do administracji. W administracji morskiej pełnił różne funkcje kierownicze, nadzorując sprawy finansowe i organizacyjne floty, wprowadzając usprawnienia w dokach i zaopatrzeniu oraz dbając o porządek w dokumentacji. Jego działalność przyczyniła się do profesjonalizacji służby morskiej w okresie po restauracji monarchii.
Młodość i wykształcenie
Pepys urodził się w rodzinie mieszczańskiej w Londynie. Odebrał wykształcenie klasyczne i zdobył umiejętności administracyjne, które później wykorzystał w pracy urzędniczej. Jego rozwój kariery został ułatwiony przez kontakty rodzinne i patronat wpływowych osób z kręgów politycznych i morskich.
Kariera urzędnicza i polityczna
Jako wysoko postawiony urzędnik Admiralicji Pepys zyskał reputację skutecznego organizatora. Zajmował się m.in. kontrolą wydatków, reformą procedur zamówień i nadzorem nad budową oraz remontami statków. Był również aktywny politycznie — pełnił funkcje poselskie i uczestniczył w dyskusjach dotyczących polityki morskiej i finansów publicznych. W życiu publicznym był znany z pedanterii i dbałości o szczegóły, co odzwierciedlały jego oficjalne raporty i korespondencja.
Pamiętnik (1660–1669)
Szczegółowy prywatny dziennik, który prowadził w latach 1660-1669, został po raz pierwszy opublikowany w XIX wieku. Jest to jedno z najważniejszych źródeł pierwotnych dotyczących okresu Restauracji Angielskiej. Stanowi on połączenie osobistych notatek i relacji naocznych świadków wielkich wydarzeń, takich jak Wielka Plaga w Londynie, Druga Wojna Holenderska i Wielki Pożar Londynu.
Pamiętnik Pepysa wyróżnia się kilkoma cechami:
- Szczegółowość i bezpośredniość: zapiski zawierają codzienne obserwacje życia miejskiego, spraw rodzinnych, pracy urzędniczej i wydarzeń politycznych.
- Forma: pisany był głównie w skróconej notacji (słynnym piśmie szybkopisowym Sheltona), co początkowo utrudniło odczytanie tekstu.
- Różnorodność tematów: od spraw intymnych i personalnych, przez kryzysy zdrowotne i katastrofy, po analizy i uwagi administracyjne dotyczące floty.
- Wartość historyczna: pamiętniki są nieocenionym źródłem dla badaczy obyczajów, języka, życia codziennego i wydarzeń publicznych XVII-wiecznej Anglii.
Życie prywatne
Pepys był żonaty z Elizabeth Pepys; para nie miała potomstwa. W pamiętnikach Pepysa znajdują się szczere zapisy dotyczące ich związku, a także wzmianki o romansach i napięciach rodzinnych. Jego zapiski ukazują także codzienne troski o zdrowie, finanse i pozycję społeczną.
Ostatnie lata i dziedzictwo
Po rezygnacji z aktywnej służby publicznej Pepys poświęcił się zbieractwu książek i dokumentów. W testamencie przekazał bogaty księgozbiór i archiwum do Magdalene College w Cambridge — tzw. Pepys Library — które do dziś jest cennym zbiorem manuskryptów, inkunabułów i innych materiałów historycznych.
Pamiętnik został stopniowo udostępniony szerokiej publiczności i nauce: pierwsze wydania pojawiły się w XIX wieku (w wydaniu utajnionym i częściowo ocenzurowanym), a w XX wieku ukazały się krytyczne, kompletne edycje, które umożliwiły pełną ocenę wartości źródłowej tekstu. Dziś pamiętniki Pepysa są powszechnie cytowanym materiałem w pracach historycznych oraz inspiracją dla literatury i kultury popularnej.
Znaczenie: Samuel Pepys pozostaje postacią kluczową dla zrozumienia XVII-wiecznej Anglii — zarówno jako sprawny urzędnik, który wpływał na kształt marynarki, jak i jako obserwator codzienności i świadek dramatycznych wydarzeń swojej epoki. Jego zapiski łączą wartość administracyjnego raportu z intymnością osobistego dziennika, dając niepowtarzalny wgląd w świat po Restauracji.
Pepys zmarł 26 maja 1703; jego grób znajduje się w kościele St Olave's w Londynie.
Mapa Londynu po Wielkim Pożarze w 1666 roku, pokazująca dom Pepysa
Ruiny starej katedry św. Pawła
Wielki Pożar Londynu
Pepys był kluczową osobą w pożarze w 1666 roku. Widząc, że wiatr kieruje ogień na zachód, nakazał łodzi płynąć do Whitehall i stał się pierwszą osobą, która poinformowała króla o pożarze. Król kazał mu udać się do Lorda Mayora i powiedzieć mu, żeby zaczął burzyć domy.
Pepys wrócił powozem do starej katedry św. Pawła, po czym ruszył pieszo przez płonące miasto. Znalazł Lorda Mayora, który powiedział: "Panie! Co mogę zrobić? Jestem spracowany: ludzie nie chcą mnie słuchać. Wyburzałem domy, ale ogień ogarnia nas szybciej, niż możemy to zrobić".
W południe Pepys wrócił do domu i "zjadł nadzwyczaj dobry obiad, i tak wesoły, jak tylko o tej porze można było być". Wieczorem wraz z żoną obserwował pożar z bezpiecznego miejsca na Bankside: Pepys pisze, że "widok ten sprawił, że płakałem". Wracając do domu, Pepys spotkał swojego urzędnika, Toma Haytera, który stracił wszystko. Słysząc wieści, że pożar się rozprzestrzenia, Pepys zaczął pakować swój dobytek przy świetle księżyca.
Wóz przybył o 4 rano 3 września, a Pepys spędził większość dnia na organizowaniu przeprowadzki swoich rzeczy. Wiele z jego cennych rzeczy, w tym pamiętnik, zostało wysłanych do przyjaciela. Następnego dnia Pepys nadal organizował wywóz swoich rzeczy. W tym momencie uważał, że Seething Lane jest w poważnym niebezpieczeństwie i zasugerował wezwanie ludzi z Deptford, aby pomogli zburzyć domy i bronić własności króla. Opisał chaos panujący w mieście i swoją osobliwą próbę uratowania własnych dóbr:
Sir W. Pen i ja udaliśmy się na Tower-streete, gdzie napotkaliśmy ogień płonący trzy lub cztery drzwi za domem pana Howella, którego towary, biedak, jego tace, naczynia, łopaty itp. były porozrzucane po całej Tower-street w budach, a ludzie przy nich pracowali od jednego końca do drugiego; ogień szalał na tej wąskiej ulicy z obu stron z nieskończoną furią. Sir W. Batten nie wiedząc jak usunąć swoje wino, wykopał dół w ogrodzie i tam je położył, a ja skorzystałem z okazji i położyłem wszystkie papiery z mojego biura, których nie mogłem pozbyć się w inny sposób. A wieczorem Sir W. Pen i ja wykopaliśmy drugi dół i włożyliśmy do niego nasze wino, a ja mój parmazański ser, a także wino i kilka innych rzeczy.
-
Dziennik Samuela Pepysa, wtorek, 4 września 1666 r.
W środę, 5 września, Pepys - który zaczął spać na podłodze w swoim biurze - został obudzony przez żonę o 2 nad ranem. Powiedziała mu, że ogień dotarł już prawie do All Hallows-by-the-Tower i że znajduje się u podnóża Seething Lane. Postanowił wysłać ją i swoje złoto - około 2350 funtów - do Woolwich. W następnych dniach Pepys był świadkiem grabieży, nieporządku i zamieszek. 7 września udał się na nabrzeże Paul's Wharf i zobaczył ruiny katedry św. Pawła, swojej dawnej szkoły i domu ojca. Mimo tych wszystkich zniszczeń udało się ocalić dom, biuro i dziennik Pepysa.
Dziennik
Kompletne i ostateczne wydanie dziennika Pepysa autorstwa Roberta Lathama i Williama Matthewsa zostało opublikowane przez Bell & Hyman, Londyn, w latach 1970-1983. Jest to jeden z najcenniejszych skarbów Anglii.
Pytania i odpowiedzi
P: Kim był Samuel Pepys?
O: Samuel Pepys był angielskim administratorem Admiralicji i członkiem Parlamentu, który zasłynął ze swojego pamiętnika.
P: Jakie stanowisko zajmował Pepys w Admiralicji?
O: Pepys został głównym sekretarzem Admiralicji za czasów Karola II, a później za czasów Jakuba II.
P: W jaki sposób Pepys awansował na stanowisko w Admiralicji?
O: Pepys awansował na stanowisko w Admiralicji dzięki mecenatowi, ciężkiej pracy i talentowi do administracji, pomimo braku doświadczenia morskiego.
P: Kiedy dziennik Pepysa został opublikowany po raz pierwszy?
O: Dziennik Pepysa został po raz pierwszy opublikowany w XIX wieku.
P: Z czego znany jest dziennik Pepysa?
O: Dziennik Pepysa znany jest z tego, że jest jednym z najważniejszych źródeł pierwotnych dla okresu Restauracji Anglii, dostarczając połączenie osobistych notatek i relacji naocznych świadków wielkich wydarzeń, takich jak Wielka Plaga w Londynie, Druga Wojna Holenderska i Wielki Pożar Londynu.
P: Jak długo Pepys prowadził swój dziennik?
O: Pepys prowadził swój dziennik w latach 1660-1669.
P: Jakie znaczenie ma pamiętnik Pepysa?
O: Dziennik Pepysa jest ważny, ponieważ zapewnia cenny wgląd w życie w XVII-wiecznej Anglii, w tym osobiste doświadczenia i obserwacje dobrze skomunikowanej i wykształconej osoby.
Przeszukaj encyklopedię