Filip II d'Orléans (1674–1723) — regent Francji w latach 1715–1723

Philippe d'Orléans, książę Orleanu, wnuk Francji (2 sierpnia 1674 - 2 grudnia 1723) był członkiem rodziny królewskiej Francji i pełnił funkcję regenta Królestwa w latach 1715-1723. Urodzony w pałacu swego ojca w Saint-Cloud, od urodzenia znany był pod tytułem księcia Chartres. Jego ojcem był młodszy brat Ludwika XIV, Filip I, książę Orleanu, znany jako Monsieur; jego matką była Elżbieta Charlotta z Palatynatu.

W 1692 r. Filip poślubił swoją pierwszą kuzynkę, Françoise Marie de Bourbon - najmłodszą legitymizowaną córkę (légitimée de France) wuja Filipa, Ludwika XIV, i Madame de Montespan. Mianowany regentem Francji za Ludwika XV do czasu osiągnięcia przez Ludwika pełnoletności w lutym 1723 r., okres jego faktycznych rządów nazywany był regencją (1715-1723). Zmarł w Wersalu w 1723 r. W historii określany jest jako le Régent.

Przejście do władzy i kontekst polityczny

Po śmierci Ludwika XIV w 1715 r. król zostawił w testamencie rozwiązania ograniczające władzę księcia Orleanu, powołując kolegialną radę regencyjną z udziałem legitymizowanych synów i innych dostojników. Parlament Paryża jednak unieważnił ten testament i 2 września 1715 r. ogłosił Filipa regentem nieograniczonym. Jego regencja zaczęła się w trudnym momencie: Francja była wyczerpana kosztami wojny, zadłużona i politycznie podzielona.

Polityka wewnętrzna i reformy

Filip II d'Orléans prowadził politykę bardziej otwartą i liberalną niż surowy dwór Ludwika XIV. Przeniósł część życia dworskiego do Pałacu Palais-Royal w Paryżu, który stał się centrum towarzyskim, kulturalnym i finansowym. Regent złagodził również cenzurę i ograniczenia stosowane przez poprzednią politykę królewską, co sprzyjało rozwojowi prasy i życia intelektualnego.

W sferze administracyjnej próbował przywrócić równowagę między królewską władzą a wpływami parlamentów i wielkich rodów, co jednak prowadziło do konfliktów z konserwatywnymi środowiskami dworskimi. Jego rządy cechowała także dbałość o stabilizację finansów państwa — choć próby reform miały mieszane skutki.

Reformy finansowe i bańka Mississippi

Jednym z najbardziej znanych epizodów regencji były reformy finansowe wprowadzone przy współpracy z Johnem Lawem, szkockim ekonomistą. W 1716 r. powstała Banque Générale, która później stała się Banque Royale, a Law otrzymał koncesje na rozwój handlu kolonialnego poprzez tzw. Compagnie des Indes (spółka Missisipi). Początkowo przedsięwzięcia te przyniosły ożywienie gospodarcze, ale doprowadziły w 1720 r. do gwałtownej spekulacji i spektakularnego pęknięcia bańki — tzw. krachu Mississippi — co osłabiło finanse państwa i opinię publiczną na temat regenta.

Polityka zagraniczna i kryzysy

W polityce zagranicznej regent dążył do równowagi sił w Europie i poprawienia stosunków z Wielką Brytanią i Niderlandami. W 1717–1718 r. Francja dołączyła do sojuszu przeciw Hiszpanii, co doprowadziło do wojny w ramach tzw. Wojny o Czwórprzymierze (1718–1720). W 1718 r. odkryto spisek zwany konspiracją Cellamare'a — hiszpańską intrygę mającą na celu obalenie regenta — którą zdecydowanie stłumiono, umacniając tym samym pozycję Filipa.

Kultura, dwór i życie osobiste

Regencja była okresem znacznego rozkwitu życia kulturalnego: mody, literatury, teatru i sztuk dekoracyjnych. Dwór Filipa był znacznie swobodniejszy niż dwór Ludwika XIV; regent sam prowadził wystawne, często kontrowersyjne życie prywatne, co stało się przedmiotem plotek i krytyki. Jego pałac w Palais-Royal stał się miejscem spotkań artystów, filozofów i finansistów.

Rodzina i potomkowie

Filip i jego żona Françoise Marie de Bourbon mieli liczne potomstwo; ich dzieci zawarły małżeństwa z przedstawicielami różnych rodów europejskich, co miało znaczenie dla politycznych powiązań dynastii Orléans. Jego potomkowie odegrali istotną rolę w późniejszych dziejach Francji.

Zakończenie regencji, śmierć i dziedzictwo

Regencja zakończyła się w lutym 1723 r., kiedy to Ludwik XV został formalnie uznany za pełnoletniego (uzyskując pełnię władzy 15 lutego 1723 r.). Filip zmarł 2 grudnia 1723 r. w Wersalu. Został pochowany w bazylice Saint-Denis. Jego rządy pozostawiły mieszane dziedzictwo: z jednej strony stabilizację polityczną i ożywienie kulturalne, z drugiej — ekonomiczne perturbacje po serii eksperymentów finansowych oraz trwałe wrażenie swawolnego, libertynowskiego dworu. W historii Francji jest pamiętany przede wszystkim jako „le Régent” — figura, która kierowała krajem w przejściowym, lecz ważnym okresie po długich rządach Ludwika XIV.