W 2008 roku w Japonii istniało 87 uniwersytetów krajowych (国立大学, kokuritsu daigaku), 89 uniwersytetów publicznych i 580 uniwersytetów prywatnych. Uniwersytety krajowe cieszą się wysoką reputacją w systemie szkolnictwa wyższego Japonii; wstęp na nie bywa często trudniejszy niż na uczelnie prywatne lub komunalne, a wiele z nich pełni wiodącą rolę w badaniach naukowych i kształceniu kadr.
Co to jest "uniwersytet narodowy"?
Termin kokuritsu daigaku (国立大学) odnosi się do uczelni założonych i dotowanych przez centralny rząd Japonii. Historycznie te uczelnie były instytucjami publicznymi bezpośrednio zarządzanymi przez państwo. Tradycyjnie obejmują one również słynne, dawne "cesarskie uniwersytety" (m.in. Tokijski, Kioto, Tohoku, Kyūshū, Osakijski, Nagoyski i Hokkaidō), które zachowały silną pozycję naukową i prestiż rekrutacyjny.
Reforma 2004 — narodowe korporacje uniwersyteckie
W 2004 roku nastąpiła zasadnicza zmiana prawno-organizacyjna systemu — większość uniwersytetów narodowych przekształcono w tzw. kokuritsu daigaku hōjin (国立大学法人), czyli "narodowe korporacje uniwersyteckie". Główne skutki tej reformy to:
- Większa autonomia w zarządzaniu uczelnią, w tym w planowaniu budżetu, zatrudnianiu kadry oraz tworzeniu programów nauczania i badań.
- Zmiana statusu pracowników — wielu pracowników i wykładowców nie jest już bezpośrednio zatrudnionych jako państwowi urzędnicy (国家公務員, kokka kōmuin), co pozwoliło na elastyczniejsze formy zatrudnienia.
- Inny model finansowania — chociaż uczelnie nadal otrzymują dotacje państwowe, większy nacisk położono na samodzielne pozyskiwanie funduszy (granty badawcze, opłaty szkolne, współpraca z przemysłem).
- Kontrola nadzorczą nadal pełni rząd (głównie Ministerstwo Edukacji, Kultury, Sportu, Nauki i Technologii — MEXT), lecz relacja między ministerstwem a uczelniami stała się mniej bezpośrednia.
Charakterystyka uniwersytetów narodowych
- Wiele z tych uczelni prowadzi rozbudowaną działalność badawczą i międzynarodową współpracę.
- Czesne na uniwersytetach narodowych jest zwykle niższe niż na uczelniach prywatnych, ale koszty życia i konkurencja rekrutacyjna mogą być znaczące.
- Po reformie uczelnie zyskały większe pole manewru w tworzeniu strategii rozwoju, co pozwoliło im na elastyczniejsze reagowanie na potrzeby rynku pracy i nauki.
- W praktyce niektóre instytucje narodowe specjalizują się w określonych dziedzinach (np. instytuty technologiczne, uniwersytety medyczne, uniwersytety pedagogiczne).
Pełna lista japońskich uniwersytetów krajowych
Poniżej zamieszczono pełną listę uczelni wskazanych pierwotnie w tekście:
- Aichi University of Education
- Uniwersytet Akita
- Uniwersytet Medyczny Asahikawa
- Uniwersytet Chiba
- Uniwersytet Ehime
- Uniwersytet Edukacyjny w Fukuoka
- Uniwersytet w Fukushimie
- Uniwersytet Gifu
- Uniwersytet Studiów Zaawansowanych
- Uniwersytet Gunma
- Hamamatsu University School of Medicine
- Uniwersytet Hirosaki
- Uniwersytet Hiroszima
- Uniwersytet Hitotsubashi (dawny Tokyo College of Commerce)
- Uniwersytet Hokkaido (dawny Cesarski Uniwersytet Hokkaido)
- Uniwersytet Edukacyjny Hokkaido
- Hyogo University of Teacher Education
- Uniwersytet Ibaraki
- Uniwersytet w Iwate
- Japoński Advanced Institute of Science and Technology
- Uniwersytet Edukacyjny Joetsu
- Uniwersytet Kagawański
- Uniwersytet w Kagoshimie
- Uniwersytet Kanazawa
- Instytut Technologii Kitami
- Uniwersytet Kobe
- Uniwersytet w Kochi
- Uniwersytet Kumamoto
- Instytut Technologii w Kioto
- Uniwersytet Kioto (dawny Cesarski Uniwersytet Kioto)
- Uniwersytet Edukacyjny w Kioto
- Instytut Technologii Kyushu
- Uniwersytet Kyushu (dawny Cesarski Uniwersytet Kyushu)
- Uniwersytet Mie
- Uniwersytet Edukacyjny Miyagi
- Instytut Technologiczny Muroran
- Politechnika Nagaoka
- Uniwersytet Nagasaki
- Instytut Technologii w Nagoi
- Uniwersytet w Nagoi (dawny Cesarski Uniwersytet w Nagoi)
- Nara Institute of Science and Technology
- Nara University of Education
- Nara Women's University
- Naruto University of Education
- Narodowy Instytut Studiów nad Polityką (National Graduate Institute for Policy Studies)
- Narodowy Instytut Fitnessu i Sportu w Kanoi
- Uniwersytet Niigata
- Obihiro University of Agriculture and Veterinary Medicine
- Uniwersytet w Ochanomizu
- Uniwersytet w Oicie
- Okayama University
- Uniwersytet w Osace Kyoiku
- Uniwersytet w Osace (dawny Cesarski Uniwersytet w Osace)
- Uniwersytet Handlowy w Otaru
- Uniwersytet Saga
- Uniwersytet w Saitamie
- Uniwersytet Shiga
- Uniwersytet Medyczny Shiga
- Uniwersytet Shimane
- Uniwersytet Shinshu
- Uniwersytet Shizuoka
- Uniwersytet Tohoku (były Cesarski Uniwersytet Tohoku)
- Uniwersytet Gakugei w Tokio
- Tokyo Institute of Technology
- Tokijski Uniwersytet Medyczny i Stomatologiczny
- Tokyo University of Agriculture and Technology
- Tokijski Uniwersytet Studiów Zagranicznych
- Tokijski Uniwersytet Nauki i Techniki Morskiej
- Tokyo National University of Fine Arts and Music
- Uniwersytet Tottori
- Uniwersytet Techniczny Toyohashi
- Politechnika Tsukuba
- Uniwersytet Elektro-Łączności
- Uniwersytet w Fukui
- Uniwersytet Miyazaki
- Uniwersytet w Ryukyusie
- Uniwersytet w Tokushimie
- Uniwersytet Tokijski (dawny Cesarski Uniwersytet Tokijski)
- Uniwersytet w Toyamie
- Uniwersytet w Tsukubie
- Uniwersytet Yamanashi
- Uniwersytet Utsunomiya
- Uniwersytet Wakayama
- Uniwersytet Yamagata
- Uniwersytet Yamaguchi
- Uniwersytet Narodowy Yokohama
Rząd Japonii założył także The Open University of Japan oraz Okinawa Institute of Science and Technology. Państwo wspiera te instytucje finansowo i organizacyjnie, jednak mają one odrębny status prawny i nie są klasyfikowane w tej samej kategorii co wymienione wyżej uniwersytety narodowe.
Uwaga: lista zamieszczona powyżej odzwierciedla wykaz z tekstu źródłowego. W kolejnych latach mogły zaistnieć zmiany organizacyjne (mergers, nowe korporacje uniwersyteckie, zmiany statusu prawnego), dlatego przy planowaniu studiów lub współpracy badawczej warto sprawdzić aktualne informacje na oficjalnych stronach poszczególnych uczelni lub w źródłach rządowych.