Dolley Payne Todd Madison (20 maja 1768 – 12 lipca 1849) była żoną prezydenta USA Jamesa Madisona i pełniła funkcję pierwszej damy Stanów Zjednoczonych w latach 1809–1817. Najbardziej zapisała się w pamięci jako kobieta, która podczas najazdu brytyjskiego w 1814 roku uratowała z płonącego Białego Domu dokumenty i słynny portret George’a Washingtona. Była także wpływową gospodynią Białego Domu, która ukształtowała rolę pierwszej damy i – według doniesień – przyczyniła się do popularyzacji podawania lodów podczas oficjalnych przyjęć.

Wczesne życie i pochodzenie

Dolley urodziła się w okolicach New Garden w stanie Północna Karolina. W źródłach pojawia się również informacja, że miejscem narodzin była wioska Payne's Tavern w Person County; dokładne miejsce bywa więc podawane różnie. Jej ojciec nazywał się John Payne, a matka Mary Coles. Rodzina miała trudności materialne — ojciec prowadził gospodarstwo, które często nie przynosiło oczekiwanych zysków.

Małżeństwa i rodzina

W młodości Dolley przeniosła się do Filadelfii. 7 stycznia 1790 roku wyszła za mąż za Johna Todda Jr., prawnika; para miała dwóch synów: Johna Payne Todda (1792–1852) oraz Williama Temple'a Todda, który urodził się i zmarł w 1793 roku podczas epidemii żółtej febry. W tym samym roku zmarł również jej pierwszy mąż.

14 września 1794 roku Dolley poślubiła Jamesa Madisona. Małżeństwo nie doczekało się dzieci, lecz państwo Madison wychowywali syna Dolley z pierwszego małżeństwa, John Payne Todda. John Payne Todd w dorosłym życiu miał poważne problemy z alkoholem i hazardem, co po latach stało się źródłem kłopotów finansowych dla jego matki, szczególnie po śmierci Jamesa Madisona.

Rola pierwszej damy i ratunek portretu Washingtona

Jako pierwsza dama Dolley Madison zyskała sławę dzięki wyjątkowym umiejętnościom społecznym. Organizowała oficjalne przyjęcia, tzw. levees i recepcje, które łączyły członków różnych stronnictw politycznych i ułatwiały budowanie koalicji — dzięki temu jej mąż mógł liczyć na lepsze relacje z otoczeniem politycznym. W opinii współczesnych i historyków Dolley miała duży wpływ na sposób, w jaki postrzegano i pełniono funkcję pierwszej damy.

W sierpniu 1814 roku, podczas wojny angielsko-amerykańskiej (zwaną w USA wojną 1812 roku), wojska brytyjskie wkroczyły do Waszyngtonu i podpalili wiele budynków rządowych, w tym Biały Dom. Uciekając z płonącej rezydencji, Dolley nakazała zebrać ważne dokumenty i pamiątki. Legenda głosi, że uratowała także wielki portret George'a Washingtona autorstwa Gilberta Stuarta — historycy potwierdzają, że nakazanie ewakuacji tego obrazu przez Dolley jest jedną z najlepiej zapamiętanych scen tamtego dramatycznego wydarzenia; niektórzy relacjonują, że trzeba było wybić obraz z ramy, aby go wynieść i ocalić przed zniszczeniem.

Późniejsze lata i spuścizna

Po zakończeniu kadencji Jamesa Madisona para wróciła do życia prywatnego, najpierw na plantację Montpelier. Po śmierci męża w 1836 roku Dolley zmagała się z problemami finansowymi, częściowo spowodowanymi długami i rozrzutnością ich syna Johna. Mimo tych trudności cieszyła się szerokim szacunkiem za całe życie publiczne i za swój wkład w kształtowanie tożsamości urzędu pierwszej damy.

Dolley Madison zmarła 12 lipca 1849 roku. Jej życie i postawa pozostawiły trwały ślad w historii Stanów Zjednoczonych: pamięta się ją jako życzliwą, towarzyską i odważną kobietę, która potrafiła łączyć ludzi ponad podziałami i chronić narodowe symbole w czasie kryzysu.

Wspomnienia i cytat

W zbiorach i wystawach poświęconych pierwszym damom Dolley często przedstawia się jako wzór społecznej gospodyni i osoby wpływającej na życie polityczne kraju poprzez umiejętność tworzenia sieci kontaktów. W Narodowej Bibliotece Pierwszej Damy znajduje się cytat przypisywany jej roli i znaczeniu: "Jest jedna tajemnica, i to jest siła, którą mamy w kształtowaniu naszych własnych losów."

  • Data urodzenia: 20 maja 1768
  • Data śmierci: 12 lipca 1849
  • Znana z: roli pierwszej damy (1809–1817), uratowania portretu George’a Washingtona podczas pożaru Białego Domu w 1814 r., tworzenia obyczajów i ceremonii społecznych w Białym Domu