William Henry Cosby Jr (/ˈkɒzbi/; ur. 12 lipca 1937) to amerykański komik stand‑upowy, aktor, autor, producent, muzyk i aktywista, znany również jako długoletnia gwiazda filmów i telewizji. Zasłynął jako twórca i odtwórca głównej roli w serialu The Cosby Show, a także jako autor i narrator animowanego cyklu „Fat Albert and the Cosby Kids”. W swojej karierze zdobywał znaczące uznanie i nagrody za działalność artystyczną, zwłaszcza za występy komediowe i telewizyjne.

Wczesne życie i kariera

Cosby urodził się i wychował w Filadelfii. Przed wejściem na scenę komediową służył w amerykańskich siłach zbrojnych, a następnie rozpoczął karierę jako stand‑up, zdobywając popularność dzięki opowieściom o życiu codziennym i rodzinie. W latach 60. i 70. był częstym gościem programów telewizyjnych i występował w filmach. Jego postać Cliffa Huxtable’a w serialu The Cosby Show (emitowanym w latach 1984–1992) przyniosła mu międzynarodową sławę i uznanie jako twórcy programu prezentującego czarnoskórą, dobrze sytuowaną rodzinę.

Działalność poza estradą

Poza pracą aktorską Cosby tworzył programy telewizyjne, produkował i promował projekty edukacyjne skierowane do dzieci (między innymi „Fat Albert”), pisał książki i płyty komediowe. Angażował się też w działalność charytatywną i promowanie edukacji, co przez lata przyniosło mu liczne wyróżnienia i zaproszenia do inicjatyw publicznych.

Osąd i zarzuty napaści seksualnych

W latach 2000. i kolejnych do mediów zaczęły dochodzić oskarżenia przeciwko Cosby’emu o napaści i agresywne zachowania seksualne wobec wielu kobiet, sięgające kilku dekad wstecz. Publicznie zgłosiło się ponad 60 kobiet, które opisały różne formy nadużyć — w tym przypadki, które według nich miały miejsce po tym, jak rzekomo zostały odurzone.

Jedną z najbardziej znanych spraw była sprawa Andrea Constand, byłej pracownicy Uniwersytetu Temple, która w 2005 roku złożyła pozew cywilny wobec Cosby’ego; sprawa została wówczas ugodowo zakończona. W oparciu o zeznania Constand i innych świadków w 2015 roku wznowiono śledztwo karne.

Proces karny, skazanie i późniejsze unieważnienie

26 kwietnia 2018 Cosby został uznany za winnego trzech zarzutów napastliwej napaści nieprzyzwoitej związanych z wydarzeniami dotyczącymi Andrea Constand. 25 września 2018 został skazany na karę od 3 do 10 lat pozbawienia wolności i trzymiesięczny nadzór po zwolnieniu. Wyrok wywołał szerokie reakcje: część środowisk przyjęła go jako istotny krok w sprawiedliwości dla ofiar, inne zaś podkreślały społeczne i prawne konsekwencje procesu.

Jednak 30 czerwca 2021 Sąd Najwyższy Pensylwanii unieważnił skazanie Cosby’ego. Sąd uzasadnił decyzję tym, że prokuratura w przeszłości (konkretnie prokurator Bruce Castor) obiecała, że nie będzie oskarżać Cosby’ego w tej sprawie, a Cosby polegał na tej obietnicy podczas składania obszernych zeznań poza procesem karnym; wobec tego podjęte później działania oskarżycieli naruszyły zasady rzetelnego procesu. W wyniku tej decyzji Cosby został zwolniony z więzienia i postępowanie karne wobec niego zostało zakończone.

Skutki społeczne i zawodowe

Oskarżenia i procesy miały dalekosiężne skutki dla publicznego wizerunku Cosby’ego: wiele instytucji i organizacji odwołało honorowe wyróżnienia, stacje telewizyjne wycofały powtórki niektórych jego programów, a jego reputacja publiczna uległa poważnemu uszkodzeniu. Równocześnie decyzja Sądu Najwyższego Pensylwanii wywołała debatę na temat zasad ścigania przestępstw z wieloletnim stażem i ochrony praw oskarżonych.

Stan obecny

Po unieważnieniu wyroku karnego Bill Cosby formalnie nie jest skazany za przestępstwa, chociaż wiele oskarżeń cywilnych i publicznych oskarżeń wobec niego pozostawiło trwały wpływ na jego życie i karierę. Cosby wielokrotnie zaprzeczał zarzutom i twierdził, że kontakty z kobietami były dobrowolne.

Ze względu na złożoność spraw i wieloetapowość procesów, opinie publiczne na temat postaci Cosby’ego pozostają podzielone, a jego przypadek jest często przywoływany w dyskusjach o ruchu #MeToo, odpowiedzialności osób publicznych i procedurach wymiaru sprawiedliwości.