Ahmed Zewail — egipski chemik, odkrywca femtochemii i laureat Nagrody Nobla

Ahmed Zewail — egipski chemik, odkrywca femtochemii, laureat Nagrody Nobla (1999); pionier badań laserowych rejestrujących ultraszybkie reakcje chemiczne i orędownik edukacji.

Ahmed Zewail (26 lutego 1946 – 2 sierpnia 2016) był egipskim chemikiem i jednym z najwybitniejszych naukowców zajmujących się dynamiką procesów chemicznych. Był profesorem na California Institute of Technology (Caltech) i jednym z pionierów nowej dziedziny — femtochemii. Za swoje przełomowe badania otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii w 1999 roku.

Życie i kariera naukowa

Zewail ukończył studia na Uniwersytecie w Aleksandrii, a stopień doktora uzyskał na University of Pennsylvania. Po przeniesieniu się do Stanów Zjednoczonych zbudował rozpoznawalną karierę naukową, prowadząc badania eksperymentalne i dydaktyczne na Caltech. Był autorem wielu artykułów naukowych i promotorem licznych studentów oraz doktorantów.

Femtochemia — „molekularne filmy” reakcji

Kiedyś uważano, że reakcje chemiczne są niemożliwe do zmierzenia bezpośrednio, ponieważ zachodzą w czasie rzędu femtosekund (1 fs = 10⁻¹⁵ sekundy). Zewail opracował i udoskonalił metody wykorzystujące ultrakrótkie impulsy laserowe (technika „pump–probe”), które pozwoliły na obserwowanie ruchów atomów i przebiegu reakcji w czasie rzeczywistym. Dzięki temu możliwe stało się tworzenie tzw. „molekularnych filmów” — sekwencji obrazów pokazujących, jak zmieniają się wiązania i układy atomów podczas reakcji chemicznych. Jego prace przyczyniły się do głębszego zrozumienia stanów przejściowych, mechanizmów reakcji i procesów fotochemicznych, co ma znaczenie zarówno dla chemii fizycznej, jak i dla nauk biologicznych oraz technologii materiałowych.

Rola publiczna i działalność na rzecz edukacji

Zewail pełnił funkcje doradcze na najwyższym szczeblu — był członkiem naukowych zespołów doradczych przy władzach Stanów Zjednoczonych oraz uczestniczył w międzynarodowych inicjatywach naukowych. Aktywnie działał na rzecz rozwoju edukacji i badań w Egipcie i na Bliskim Wschodzie — inicjował projekty mające na celu podniesienie jakości nauczania, zakładanie ośrodków badawczych i wspieranie młodych naukowców. Jego zaangażowanie przyczyniło się do powstania instytucji i programów badawczych w regionie, często kojarzonych z jego nazwiskiem.

Wyróżnienia i dziedzictwo

• Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie chemii (1999) za rozwój femtochemii.
• Otrzymał liczne międzynarodowe nagrody i wyróżnienia oraz był członkiem prestiżowych akademii nauk.
• Jego prace otworzyły nowe możliwości badawcze — od zrozumienia podstaw reakcji chemicznych po zaawansowane zastosowania w biologii molekularnej i materiałoznawstwie.
• Był inspiracją dla kolejnych pokoleń naukowców, szczególnie w krajach arabskich, gdzie jego działalność popularyzatorska i instytucjonalna miała istotny wpływ na rozwój badań i edukacji.

Ahmed Zewail pozostaje postacią kluczową dla współczesnej chemii fizycznej — jego metoda obserwacji ultrakrótkotrwałych procesów zmieniła sposób, w jaki naukowcy rozumieją i badają reakcje chemiczne, oraz przyczyniła się do wielu praktycznych zastosowań w nauce i technologii.

Szukaj według litery